Prawidłowe przygotowanie do ciąży jak i odpowiednie wsparcie zdrowia kobiety w czasie jej trwania, ma ogromny wpływ na przebieg ciąży oraz zdrowie dziecka. Większy ciężar przygotowań leży po stronie kobiety, ale do poczęcia i do ciąży powinni być dobrze przygotowani oboje rodzice.
Wyniki badań potwierdzają, że obecnie populacja w wieku rozrodczym obarczona jest szeregiem chorób metabolicznych: otyłością, cukrzycą, nadciśnieniem, które mogą wpływać na przebieg ciąży. Problem ten dotyczy około 45% kobiet. Niestety, tylko połowa kobiet planuje ciążę i ma dzięki temu większą świadomość dotyczącą konieczności wdrożenia odpowiedniej diety, aktywności fizycznej i suplementacji już na wiele tygodni przed podjęciem starań o poczęcie dziecka. Jeśli kobieta wyrobi sobie dobre nawyki przed ciążą, będzie te zachowania kontynuować również w czasie oczekiwania na dziecko i po porodzie.
Dobrze przygotowana para
Kobieta, która nie jest właściwie przygotowana do ciąży lub nie dba o swoje zdrowie, w ciążę może zajść, ale zły styl życia może przełożyć się negatywnie na przebieg ciąży i poskutkować powikłaniami w okresie oczekiwania na dziecko lub później. Na przykład otyłość jest poważnym czynnikiem ryzyka poronień czy przedwczesnego porodu, ponadto może doprowadzić do rozwoju w ciąży nadciśnienia tętniczego bądź cukrzycy, a także zwiększa ryzyko wystąpienia tych schorzeń już po ciąży.
Przygotowanie do ciąży dotyczy także przyszłych ojców. U mężczyzn takie czynniki, jak nadwaga, spożycie alkoholu, palenie tytoniu mają wpływ na płodność oraz na jakość plemników i mogą doprowadzić do problemów z poczęciem bądź do zapłodnienia komórki jajowej przez nieprawidłowo uformowany plemnik.
Dobrze przygotowana para ma większe szanse na poczęcie i urodzenie się zdrowego dziecka oraz na prawidłowy przebieg ciąży od osób, które podchodzą do prokreacji w sposób nieplanowany i bez zmiany trybu życia na zdrowszy.
Dieta, aktywność, suplementacja
Na liście czynników sprzyjających zdrowemu trybowi życia – przed ciążą i w trakcie jej trwania – znajdują się: minimum 5 razy na tydzień 30 minut umiarkowanego wysiłku fizycznego (może to być spacer, gimnastyka, pływanie), a także odpowiednia dieta, nastawiona na dostarczenie właściwej ilości składników odżywczych oraz kalorii.
Obserwujemy niepokojący trend: wiele kobiet ciężarnych unika aktywności – siedzi bądź leży. I nie wynika to w większości przypadków z powikłań ciąży, ponieważ nie występują one zbyt często, ale z błędnego założenia, że kobieta ciężarna nie powinna się zbyt wiele ruszać. Tymczasem aktywność fizyczna to bardzo ważny element przygotowań do ciąży. W czasie ciąży – również jest istotna (wyjątkiem są ciąże powikłane, zagrożone), podobnie jak po porodzie.
Zarówno dieta, jak i uzupełniająca suplementacja powinny być dostosowane do etapu, w którym znajduje się kobieta. Dobrze zwrócić uwagę, aby w okresie prekoncepcji zadbać o składniki wpływające na aktywność hormonalną, czy też wspierające utrzymanie prawidłowego metabolizmu homocysteiny, tj. składniki wchodzące w szlak metaboliczny folianów, jak np. witamina B6, B12, cholina. Jest to niezwykle istotne na etapie przygotowań do ciąży oraz bardzo wczesnej ciąży. Pamiętajmy, że kobieta w ciąży nie ma jeść za dwoje ale dla dwojga, dlatego należy zwracać uwagę na kaloryczność diety i dostarczanie do organizmu odpowiedniej ilości białka oraz składników zaangażowanych w prawidłowy rozwój płodu i zachowanie w dobrym zdrowiu przyszłej matki, takich jak kwas foliowy, witamina D3, żelazo, jod, DHA, zwanych wielką piątką ciążową (BIG FIVE). Kwas foliowy przyczynia się do wzrostu tkanek matczynych w czasie ciąży oraz bierze udział w procesie podziału komórek. Niski poziom folianów u matki jest czynnikiem ryzyka rozwoju wad cewy nerwowej u rozwijającego się płodu. Istnieje wiele czynników ryzyka rozwoju wad cewy nerwowej i zmiana jednego z nich może mieć korzystny wpływ lub nie. DHA wspomaga prawidłowy rozwój mózgu i oczu dziecka u płodu oraz niemowląt karmionych piersią. Żelazo jest niezbędne do produkcji czerwonych krwinek i hemoglobiny oraz wspomaga prawidłowy transport tlenu w organizmie. Witamina D3 wspiera utrzymanie zdrowych kości oraz pomaga w prawidłowym wchłanianiu oraz wykorzystywaniu wapnia i fosforu, a jod potrzebny jest do prawidłowej pracy tarczycy. Dobrze zbilansowana dieta powinna zapewnić we właściwych proporcjach potrzebne składniki odżywcze, takie jak węglowodany, tłuszcze, białko, oraz większość witamin i minerałów. Jednak wysokie stężenia progesteronu oraz zmiany zachodzące w organizmie kobiety ciężarnej powodują ograniczenie biodostępności wielu składników diety, a obecność rozwijającej się ciąży znacząco zwiększa zapotrzebowanie na niektóre z nich. Dlatego warto uzupełniać dietę suplementacją składników, które w świetle Evidence Based Medicine mają udowodnione działanie i uznaje się za podstawowe elementy przydatne do stosowania w suplementacji ciężarnych. Poza BIG FIVE nie ma wystarczającej ilości dowodów, które uzasadniałaby rutynową suplementację wielowitaminową, ponieważ wiele składników jest zbędnych, a niektóre mogą być szkodliwe lub osłabiać wzajemnie swoje działanie, wchodząc między sobą w interakcje.
Wynik badania prawdę powie
Kobieta przed zajściem w ciążę powinna poddać się badaniu u ginekologa, a także wykonać badania laboratoryjne krwi i moczu, między innymi w celu określenia poziomu cukru na czczo, sprawności pracy tarczycy. Dobrze, jeśli parametry te zbada u siebie też przyszły ojciec. W razie wykrycia nieprawidłowości powinny być one usunięte jeszcze przed zajściem w ciążę. Wizyta u ginekologa przed rozpoczęciem ciąży i badania pomogą też określić, w jakim zakresie suplementacja jest konieczna.
Przygotowania do ciąży, obejmujące oprócz aktywności fizycznej i diety także suplementację i wykonanie badań, które pomogą określić stan zdrowia przyszłych rodziców, należy wdrożyć na co najmniej kilka tygodni przed rozpoczęciem działań w kierunku poczęcia dziecka – w myśl zasady: im szybciej, tym lepiej.
