W leczeniu niedoboru żelaza dostępne są nowoczesne preparaty – doustne, jak i dożylne (wlewy), które można podawać w ambulatorium. Niedobór żelaza to problem częsty i obserwowany w różnych grupach wiekowych, także wśród osób starszych.
Niedobór żelaza niesie konsekwencje
Około 67% ogólnej ilości żelaza ustrojowego jest w hemoglobinie – białku znajdującym się w krwinkach czerwonych, a pozostała jego część ulokowana jest w mięśniach i w innych tkankach. Żelazo jest więc istotne dla funkcjonowania wielu obszarów organizmu. Jego niedobór negatywnie odbija się na homeostazie – dynamicznie zmieniającej się wewnętrznej równowadze ustroju – gdyż pierwiastek ten odpowiada przede wszystkim za dobre natlenienie komórek, transportując do nich w czerwonych krwinkach tlen z płuc, i jest zaangażowany w tworzenie tych krwinek (erytropoezę). Żelazo jest też niezbędne w oddychaniu wewnątrzkomórkowym, które służy wytwarzaniu energii zasilającej działanie organizmu, dlatego jego niedobór będzie skutkował m.in.: sennością, apatią, ogólnym osłabieniem. Objawy te łatwo u seniorów pomylić z oznakami naturalnego starzenia się organizmu bądź z symptomami przewlekłych schorzeń, z którymi osoba starsza się zmaga.
Deficyt żelaza zakłóca także produkcję określonych hormonów (kobiety z niedoborem tego pierwiastka szybciej od innych wchodzą w okres menopauzy) i funkcjonowanie układu odpornościowego (infekcje wirusowe dotyczą głównie osób z deficytem tego pierwiastka). Odbija się też negatywnie na pracy układu pokarmowego – dla seniorów to ważne, gdyż wielu z nich dotykają ograniczenia dietetyczne, a przewlekłe problemy zdrowotne mogą dodatkowo utrudniać wchłanianie żelaza.
Pierwiastek ten ma też duże znaczenie dla właściwego gojenia się ran pooperacyjnych i regeneracji tkanek, dlatego jego niedobory stanowią istotny problem u pacjentów, których czeka operacja. Z tego powodu osoby z wykrytym deficytem żelaza poddawane są przed zabiegami chirurgicznymi prehabilitacji – przygotowaniu organizmu w każdym zakresie do planowanej interwencji chirurgicznej, także pod względem ilości żelaza ogólnoustrojowego.
Poziom ferrytyny – kluczowy dla wdrożenia terapii
Ferrytyna to białko krwi magazynujące żelazo i – również – wykładnik stanu zapalnego. Poznając poziom ferrytyny, możemy ocenić zagrożenie anemią oraz ustalić przyczynę zaburzeń odporności i ogólnego osłabienia organizmu. Rozpiętość normy dla ferrytyny jest dość duża, ale wartością graniczną, która wskazuje na konieczność uzupełniania żelaza, jest 30-60 ng/ml.
Pierwiastek ten jest obecny w różnych produktach żywnościowych; przede wszystkim w czerwonym mięsie – to cenne źródło żelaza dwuwartościowego, hemowego, o najlepszej dla nas biodostępności. Przyswajanie żelaza zależy od funkcjonowania jelit, dlatego jeśli przy stosowaniu prawidłowej diety poziom ferrytyny nie rośnie, a wręcz się pogłębia, należy przede wszystkim zwrócić uwagę na blokadę jelitową, w wyniku której w jelicie cienkim żelazo z pokarmu nie wchłania się prawidłowo. W takiej sytuacji należy wykonać badania gastrologiczne, które wyjaśnią przyczyny zakłóceń w przyswajaniu tego pierwiastka. Jeśli dobrze zbilansowana dieta nie zniweluje niedoboru żelaza w organizmie, sięga się po preparaty medyczne – suplementy diety i leki (przed wdrożeniem suplementu należy skonsultować się z lekarzem bądź dietetykiem, gdyż produkt musi być dobrze tolerowany, skuteczny i bezpieczny). Dobiera się je w oparciu o wynik morfologii krwi, z uwzględnieniem poziomów ferrytyny, hemoglobiny, MCV (wysycenie hemoglobiną krwinki czerwonej) i ilości erytrocytów.
Nowoczesne leczenie – doustne lub dożylne
Leczenie niedoborów żelaza z wykorzystaniem dawki terapeutycznej tego pierwiastka wdraża się przy jawnej niedokrwistości. Przy wartościach morfologii krwi 9-11 g/dl używane są raczej doustne preparaty, wartości 7-9 g/dl, wskazujące na poważną anemię, są podstawą do zastosowania preparatów w formie dożylnej (wlew), a wynik poniżej 7 g/dl to wskazanie do rozważenia przetoczenia krwi. Tam, gdzie wyniki morfologii na to pozwalają, najpierw stosuje się preparat doustny. Gdy po 4-6 tygodniach jego przyjmowania poziom ferrytyny i inne wskaźniki morfologii nie ulegną zmianie bądź odpowiedź organizmu jest słaba, trzeba szukać przyczyny jelitowej złego wchłaniania żelaza, a w międzyczasie stosować leki drugiego rzutu, żeby przywrócić prawidłowy poziom tego pierwiastka w organizmie. Wykorzystuje się tu leki parenteralne, czyli podawane do organizmu z pominięciem przewodu pokarmowego. Najczęściej są one aplikowane właśnie w formie wlewów dożylnych, także we wspomnianej wyżej prehabilitacji.
Leczenie deficytów żelaza jest obecnie dobrze tolerowane – nowoczesne preparaty są wygodne i bezpieczne w użyciu, co jest istotne dla osób starszych. Nowe formy doustne nie powodują żółknięcia zębów jak produkty starszej generacji, zaś żelazo w lekach dożylnych występuje w formie karboksymaltozy, co de facto wyeliminowało działania niepożądane obserwowane przy stosowaniu preparatów starszych generacji. Nowoczesna kroplówka niwelująca niedobór żelaza trwa ok. 15 minut i podawana może być w ambulatorium.
Podsumowując: należy pamiętać o wykonywaniu okresowego podstawowego badania krwi, jakim jest morfologia, ale z oceną poziomu ferrytyny – to pozwoli na szybką ocenę ogólnego stanu organizmu w wielu aspektach.
Autor tekstu:
