Związek między spożyciem alkoholu a rakiem jest uznawany od 1987 roku, kiedy to Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem po raz pierwszy sklasyfikowała alkohol jako czynnik rakotwórczy dla ludzi. Od tego czasu badania na ludziach i zwierzętach wzmocniły dowody na ten związek, a raport opublikowany w USA wykazał, że spożycie alkoholu nieznacznie zwiększa ryzyko zachorowania na raka.
Poniżej przedstawiono wyniki badań dotyczących spożycia alkoholu i nowotworów:
Co wytyczne żywieniowe mówią o spożyciu alkoholu
Amerykańskie wytyczne żywieniowe zalecają obecnie nie więcej niż dwa drinki dziennie dla mężczyzn i nie więcej niż jeden drink dziennie dla kobiet. W przypadku niektórych nowotworów, takich jak rak piersi, jamy ustnej i gardła, ryzyko może zacząć wzrastać po wypiciu jednego drinka dziennie lub mniej.
Które nowotwory są związane ze spożywaniem alkoholu?
Dowody na to, że spożywanie alkoholu zwiększa ryzyko nowotworów złośliwych, są najsilniejsze w przypadku raka piersi, jelita grubego, przełyku, wątroby, jamy ustnej, gardła i krtani.
Jak alkohol powoduje raka
W raporcie podkreślono cztery sposoby, w jakie spożywanie alkoholu zwiększa ryzyko zachorowania na raka
– Uszkodzenie DNA: organizm przekształca alkohol w aldehyd octowy. Aldehyd octowy jest związkiem chemicznym, który uszkadza DNA i uniemożliwia komórkom naprawę uszkodzeń, zwiększając prawdopodobieństwo mutacji i niekontrolowanego wzrostu komórek, co przyczynia się do powstawania nowotworów.
– Utlenianie i stany zapalne: aldehyd octowy jest przekształcany w kwas octowy w procesie obejmującym utlenianie, wytwarzając niebezpieczne i niestabilne cząsteczki zawierające tlen, które uszkadzają komórki i przyczyniają się do stanów zapalnych powodujących raka.
– Zwiększone ryzyko związane z tytoniem: inne czynniki rakotwórcze, w szczególności cząsteczki dymu tytoniowego, rozpuszczają się w alkoholu i są łatwiej wchłaniane przez organizm.
– Produkcja hormonów: spożywanie alkoholu zwiększa poziom hormonów, takich jak estrogen, co zwiększa ryzyko zachorowania na raka piersi i jajników.
Dlaczego niektóre narządy mają zwiększone ryzyko raka związanego z alkoholem?
W raporcie podkreślono ryzyko raka piersi związanego z hormonami. Ponadto w jamie ustnej, przełyku i całym przewodzie pokarmowym alkohol podrażnia i uszkadza ochronne błony śluzowe, które normalnie chronią komórki przed czynnikami rakotwórczymi, w tym tytoniem. W wątrobie alkohol jest przetwarzany, wytwarzając wysokie stężenia aldehydu octowego. Przewlekły stan zapalny wywołany alkoholem może również prowadzić do marskości wątroby, głównego czynnika ryzyka raka wątroby. Stan zapalny wywołany alkoholem zwiększa również ryzyko raka trzustki.
Czy spożycie alkoholu wpływa na ryzyko zachorowania na raka?
Ryzyko zachorowania na raka wzrasta wraz z ilością spożywanego alkoholu. Wspomniany raport szacuje, że rak związany z alkoholem występuje u około 10 na 100 mężczyzn, którzy piją mniej niż jednego drinka tygodniowo, 11 na 100 mężczyzn, którzy piją średnio jednego drinka dziennie i 13 na 100 mężczyzn, którzy piją dwa drinki dziennie. Wyższe spożycie alkoholu zwiększa ryzyko zachorowania na raka piersi u kobiet do około 11 na 100 u osób pijących mniej niż jednego drinka tygodniowo, 13 na 100 u osób pijących średnio jednego drinka dziennie i 15 na 100 u osób pijących dwa drinki dziennie.
Czy zmiany we wzorcach spożycia alkoholu wpływają na zachorowalność na raka?
Globalne zmiany we wzorcach spożycia alkoholu w zależności od regionu i płci (w tym zwiększone spożycie alkoholu przez kobiety) mogą być odpowiedzialne za wzrost zachorowań na raka spowodowanego alkoholem, sugeruje raport w Lancet Oncology w 2021 roku.
Jak wskazano w raporcie, podczas gdy dowody są najsilniejsze, że aldehyd octowy i stany zapalne zwiększają ryzyko zachorowania na raka, regulacja hormonalna i alkohol jako rozpuszczalnik nie są jeszcze w pełni zrozumiałe. Ryzyko zachorowania na raka, w tym raka związanego z alkoholem, zależy od złożonej interakcji czynników biologicznych, środowiskowych i społecznych.
Według raportu opublikowanego w styczniu 2025 r. przez amerykańską Narodową Akademię Nauk, Inżynierii i Medycyny, umiarkowane spożycie alkoholu wiąże się z niższą śmiertelnością ze wszystkich przyczyn w porównaniu z brakiem spożycia. Chociaż stwierdzono związek między alkoholem a rakiem, znaleziono również dowody sugerujące, że umiarkowane spożycie alkoholu wiąże się ze zmniejszonym ryzykiem zgonu z powodu zawałów serca bez skutku śmiertelnego, udarów mózgu bez skutku śmiertelnego i chorób serca.
*Amerykańskie Centrum Kontroli i Zapobiegania Chorobom definiuje pojedynczy drink alkoholowy jako 1,5 uncji 80% alkoholu, 5 uncji 12% alkoholu w winie i 12 uncji 5% alkoholu w piwie.
(Reuters)
