Krajowa Sieć Onkologiczna (KSO) Jest to proces obecnie rekomendowany w Unii Europejskiej – koncepcja tworzenia sieci referencyjnych ośrodków onkologicznych jest jednym z flagowych punktów do naprawy opieki onkologicznej.
Idea stworzenia KSO jest zasadniczym elementem Narodowej Strategii Onkologicznej, poparło ją m.in. Krajowa Rada ds. Onkologii oraz Polskie Towarzystwo Onkologiczne. Ustawa o KSO znajduje się teraz na ostatniej prostej procesu legislacyjnego. 26 stycznia prace nad tym projektem zakończył Sejm i przekazał ustawę Senatowi. Ustalono także datę zakończenia fazy wstępnej wdrożenia KSO na 1 kwietnia 2024 roku.
Korzyści
Korzyści z poprawy organizacji skomplikowanej opieki onkologicznej jest wiele. Przede wszystkim pacjent postawiony zostaje w centrum systemu. Chory ma przypisanego koordynatora, który pomaga ustalić terminy: kiedy i gdzie ma pojawić się na badaniach, konsyliach czy zabiegach. W ramach pilotażu KSO wdrożona została infolinia onkologiczna, która umożliwia nowym pacjentom, szybkie umówienie się na wizytę u specjalisty onkologa. Zwiększył się także dostęp do niezbędnych badań diagnostycznych (przede wszystkim molekularnych), co przełożyło się na bardziej efektywne organizowanie konsyliów wielodyscyplinarnych, czyli spotkań wielu specjalistów z zakresu różnych dziedzin onkologii. Pilotaż KSO potwierdził także konieczność przeprowadzenia, w niektórych typach nowotworów, więcej niż jednego konsylium, podczas których weryfikowany jest plan leczenia. Struktura Sieci Onkologicznej jest tak skonstruowana, żeby zaspokoić zarówno potrzeby pacjentów, ale również usprawnić pracę personelu i efektywność szpitala.
Sprawna organizacja jest bardzo ważna, dlatego dla każdego pacjenta został wyznaczony koordynator. Zadaniem koordynatora jest usprawnienie kilku procesów na ścieżce leczenia pacjentów onkologicznych. Dużym wsparciem jest m.in. pomoc w zebraniu kompletnej dokumentacji diagnostycznej, bo dobra diagnostyka oznacza dobre leczenie. Dzięki temu, lekarze podczas wielospecjalistycznych konsyliów mogą podejmować decyzje o najbardziej optymalnej formie leczenia. Takie rozwiązania znacznie usprawniają organizację pracy, przez co zwiększają efektywność działań.
Pilotaż został wprowadzony zaledwie rok przed pandemią. W pierwszych miesiącach praca skupiała się na organizacji infolinii, budowaniu narzędzi do gromadzenia danych, wypracowaniu standardowych ścieżek pacjentów oraz edukacji personelu w zakresie wdrażania wszystkich procesów. 2019 rok to także okres intensywnej pracy z przedstawicielami MZ i NFZ nad zasadami raportowania danych i koniecznej modyfikacji warunków prowadzenia pilotażu. Cały proces budowania systemu zarządzania i monitorowania był bardzo skomplikowany i pracochłonny.
Wnioski
W ciągu prawie czterech latach trwania pilotażu zebraliśmy szczegółowe dane o jakości opieki onkologicznej 20 643 pacjentów w pięciu nowotworach. W 2019 roku z infolinii onkologicznej pilotażu KSO skorzystało 2 tysiące pacjentów. Natomiast w czasie pandemii 2020-2021 było to już ok 40 tysięcy osób. To pokazuje wartość rozwiązań zastosowanych w pilotażu. Nawet pandemia nie zakłóciła możliwości komunikacji pacjentów z onkologami i utrzymania terminów w naszym szpitalu na pierwszą wizytę u specjalisty do 9 dni, a na badanie diagnostyczne, np. badanie histopatologiczne do około 10 dni. Warto podkreślić, że jednym z głównych zadań KSO jest właśnie monitorowanie czasu i jakości całego procesu diagnostyki i leczenia onkologicznego i w efekcie analiza, poprawa i weryfikacja całego procesu.
Profilaktyka
Najbardziej efektywnym działaniem w zakresie wcześniejszego wykrywania choroby jest jak najszerszy udział społeczeństwa w badaniach profilaktycznych. Rozwiązania zastosowanie w KSO umożliwiają monitorowanie danych m.in. z jakiego regionu (powiatu/gminy) najwięcej pacjentów trafia do onkologa w zaawansowanym stadium nowotworu i określić efektywność badań przesiewowych. Dzięki planowanej współpracy z lekarzami rodzinnymi, dodatkowo uzyskujemy możliwość motywowania ich podopiecznych do udziału w badaniach profilaktycznych.
Wprowadzenie regulacji opisanych w ustawie o KSO nie rozwiąże natychmiast wszystkich problemów, z którymi borykamy się od kilkudziesięciu lat. Umożliwi jednak precyzyjnie i szybko zdefiniowanie, gdzie te problemy występują i czy nasze działania naprawcze są efektywne.
Referencyjność ośrodków
Istotnym elementem KSO jest referencyjność ośrodków. Oczywistym jest fakt, że nie jest możliwe zapewnienie wszystkim pacjentom pełnego dostępu do wszystkich badań diagnostycznych w każdym ośrodku, zwłaszcza w małych miejscowościach. W niektórych regionach naszego województwa mieszka po prostu zbyt mało osób i wysokospecjalistyczna onkologia nie ma możliwości rozwoju, zarówno pod względem ilości, jak i jakości wykonywanych procedur. Pacjenci z wyższym stopniem zaawansowania choroby, szczególnie ci, którzy wymagają kompleksowego leczenia muszą trafić do jednostek wysokospecjalistycznych, żeby zwiększyć efektywność terapii.
Na Dolnym Śląsku podczas tworzenia pakietu onkologicznego w 2015 roku kontrakt z NFZ na usługi onkologiczne otrzymało 80 jednostek. W wyniku weryfikacji realnej możliwości realizacji usług onkologicznych liczba ta zmniejszyła się w 2019 roku do 16 ośrodków. Dolnośląskie Centrum Onkologii (od 2022 również Pulmonologii i Hematologii) obsługuje obecnie, w zależności od rodzaju nowotworu, od 40 do 100% pacjentów naszego regionu.
Od momentu uruchomienia pilotażu KSO, a konkretnie dolnośląskiej infolinii onkologicznej, pacjenci otrzymują informację o możliwości leczenia w jednostce najbliższej miejsca zamieszkania, mają jednak nadal możliwość wyboru również innych szpitali. Infolinię obsługują osoby doświadczone, doskonale znające system i miejsca, w których można wykonać konkretne badania. Dlatego już podczas pierwszej rozmowy pacjent powinien uzyskać odpowiednie informacje w zależności od rodzaju nowotworu, czasu oczekiwania czy stopnia zaawansowania choroby.
KSO, w swoich założeniach, skupiona jest na poprawie jakości, w tym kompletności diagnostyki onkologicznej pacjentów onkologicznych. Dlatego konieczna jest koordynacja całego procesu. Zarówno na poziomie szpitala, jak i województwa. Koordynatorzy onkologiczni powinni usprawniać pacjentom dostęp do badań diagnostycznych na poziomie wielu jednostek. Przykładem tego typu działania jest badanie PET-CT, które nasz szpital realizuje dla pacjentów z całego województwa. W ramach pilotażu KSO zwiększyliśmy liczbę pacjentów, u których wykonano to badanie przed podjęciem decyzji o radykalnym leczeniu operacyjnym raka płuca – zgodnie z międzynarodowymi standardami leczenia onkologicznego.
Korzyści z pilotażu zauważyli wszyscy jego uczestnicy. Pacjenci wyrazili to w postaci bardzo dobrej opinii w ankietach wypełnianych po leczeniu. Podkreślili m.in. pozytywny efekt krótkiego czasu oczekiwania na leczenie. Porównanie tych wyników z pacjentami z innych województw jest bardzo trudne. Posiadamy bardzo szczegółowe dane, zarówno dotyczące jakości jak i czasu oczekiwania na poszczególne procedury onkologiczne. Stworzyliśmy rejestr stopni zaawansowania choroby. Stosujemy profesjonalne systemy IT i na bieżąco analizujemy dane. Dzięki doświadczeniu zdobytemu w trakcie pilotażu przeprowadziliśmy w naszym centrum międzynarodową certyfikację procesu organizacji kompleksowej opieki onkologicznej IPAAC. Wchodząc w europejską sieć onkologiczną mamy możliwość porównania wyniki naszych działań z wynikami najlepszych szpitali z Europy Zachodniej (głównie z Niemiec). Nasze wyniki nie różnią się od wyników europejskich. Możemy więc z całą pewnością powiedzieć, że potwierdziliśmy nasze umiejętności w zakresie organizacji optymalnej, najlepszej dla pacjentów, opieki onkologicznej. Potrzebujemy jednak rozwiązań formalno-prawnych, które umożliwią wprowadzenie sieci nie tylko w postaci pilotażu, ale także w ramach ogólnodostępnej, stale monitorowanej, opieki onkologicznej w całym kraju.
