Rozpoznanie nowotworu w ciąży lub u osoby planującej rodzicielstwo należy do najbardziej wymagających sytuacji w medycynie. Kilkanaście lat temu pacjentki często stawały przed dramatycznym wyborem pomiędzy skutecznym leczeniem a szansą na posiadanie dziecka. Obecnie dzięki postępowi onkologii, hematologii, ginekologii oraz medycyny rozrodu coraz częściej możliwe jest skuteczne leczenie choroby nowotworowej, jak i zachowanie płodności oraz realizacja planów rodzicielskich po zakończeniu terapii.
W ostatnich dekadach obserwujemy wzrost wieku, w którym kobiety decydują się na macierzyństwo. Poprawiają się wyniki leczenia nowotworów, co sprawia, że coraz więcej młodych pacjentów po zakończonej terapii myśli o założeniu rodziny. Coraz częściej spotykamy się z rozpoznaniem nowotworu w trakcie ciąży. Szacuje się, że problem ten dotyczy obecnie około jednej na tysiąc ciąż, a liczba takich przypadków systematycznie wzrasta.
Leczenie pod okiem wielodyscyplinarnego zespołu
Pacjentka z chorobą nowotworową w ciąży wymaga opieki wielodyscyplinarnego zespołu. W proces leczenia zaangażowani są onkolodzy, hematolodzy, ginekolodzy-położnicy, perinatolodzy, neonatolodzy, radiolodzy, genetycy, psychologowie oraz koordynatorzy leczenia. Każda decyzja musi uwzględniać zarówno skuteczność terapii dla matki, jak i bezpieczeństwo rozwijającego się dziecka. Współczesna medycyna pokazuje, że w wielu przypadkach leczenie onkologiczne może być prowadzone w trakcie ciąży, a jego wdrożenie nie musi oznaczać konieczności jej zakończenia.
Szczególnie ważną rolę odgrywają wyspecjalizowane zespoły zajmujące się leczeniem nowotworów w ciąży. W Polsce od wielu lat rozwijana jest współpraca ośrodków onkologicznych, hematologicznych, położniczych i neonatologicznych. Przykładem takiego modelu jest współpraca specjalistów zajmujących się leczeniem kobiet ciężarnych z chorobą nowotworową w Warszawie: Narodowy Instytut Onkologii, Instytut Hematologii I Transplantologii oraz kliniki ginekologiczno-połoznicze np. Klinika WUM ul. Karowa. Ważną rolę w opiece nad tymi pacjentkami odgrywają lekarze ginekolodzy-położnicy oraz perinatolodzy, np. Prof. Jacek Sieńko czy dr Jarosław Leśniaczak wspierający prowadzenie ciąż wysokiego ryzyka u pacjentek onkologicznych.
Onkopłodność – szansa na rodzicielstwo po terapii
Leczenie systemowe, radioterapia oraz część zabiegów chirurgicznych mogą prowadzić do trwałego uszkodzenia funkcji rozrodczych. Jednym z najważniejszych elementów nowoczesnej opieki onkologicznej ora hematologicznej staje się rozmowa o płodności przed rozpoczęciem leczenia. Tak narodziła się dziedzina określana mianem oncofertility – onkopłodności – łącząca osiągnięcia onkologii i medycyny rozrodu. Jej celem jest umożliwienie pacjentom zachowania szans na biologiczne rodzicielstwo po zakończeniu leczenia przeciwnowotworowego.
Dzięki nowoczesnym metodom możliwe jest między innymi zabezpieczenie nasienia, komórek jajowych, zarodków czy – w wybranych sytuacjach – tkanki jajnikowej. Kluczowe znaczenie ma jednak czas. Rozmowa o zachowaniu płodności powinna odbyć się natychmiast po rozpoznaniu choroby i przed rozpoczęciem leczenia.
Przełomowym wydarzeniem było uruchomienie od 1 czerwca 2024 roku finansowanego ze środków publicznych programu zachowania płodności m, in. dla pacjentów onkologicznych. Po raz pierwszy w historii Polski procedury zabezpieczania płodności zostały włączone do systemowych działań państwa. Program realizowany jest w ramach Rządowego Programu Leczenia Niepłodności na lata 2024–2028, finansowanego przez Ministerstwo Zdrowia Młodzi pacjenci, u których planowane leczenie może prowadzić do utraty płodności, mogą korzystać z refundowanych procedur zabezpieczających ich przyszłość reprodukcyjną.
Ze względu na konieczność szybkiego wdrożenia terapii przeciwnowotworowej pacjenci onkologiczni przyjmowani są do programu w trybie pilnym. Polska należy obecnie do nielicznych krajów Europy Środkowo-Wschodniej, które zapewniają publiczne finansowanie procedur zachowania płodności u pacjentów onkologicznych.
Program jest efektem wieloletnich działań lekarzy, organizacji pacjenckich oraz ekspertów zajmujących się onkopłodnością. To ważny sygnał, że współczesna onkologia oraz hematologia nie koncentruje się wyłącznie na leczeniu choroby, ale również na jakości życia po zakończeniu terapii.
Wsparcie ekspertów i organizacji
Polscy specjaliści aktywnie uczestniczą również w pracach Międzynarodowej Sieci ds. Nowotworów, Płodności i Ciąży – INCIP (International Network on Cancer, Infertility and Pregnancy), która od ponad dwóch dekad skupia ekspertów zajmujących się problematyką nowotworów w ciąży oraz zachowania płodności u pacjentów onkologicznych. Wspołpraca daje możliwość prowadzenia badań naukowych, wymianę doświadczeń oraz opracowywanie międzynarodowych rekomendacji. Istotną rolę odgrywa tu ABCIP Poland, polska grupa ekspertów działająca w ramach międzynarodowej ABCIP (Advisory Board on Cancer, Infertility and Pregnancy). W jej skład wchodzą onkolodzy, hematolodzy, ginekolodzy, perinatolodzy, specjaliści medycyny rozrodu, neonatolodzy, genetycy, psychologowie oraz przedstawiciele organizacji pacjenckich. Celem działania grupy jest poprawa opieki nad pacjentami, rozwój współpracy pomiędzy ośrodkami oraz popularyzacja wiedzy dotyczącej ciąży i płodności w chorobie nowotworowej.
ABCIP Poland ma głównie na celu budowanie ogólnopolskiej sieci współpracy, wymianę doświadczeń oraz zapewnienie pacjentom szerokiego dostępu do nowoczesnej, kompleksowej i opartej na aktualnej wiedzy medycznej opieki.
Funkcjonują również wyspecjalizowane poradnie zajmujące się ochroną płodności u pacjentów onkologicznych oraz opieką nad kobietami, u których nowotwór rozpoznano w ciąży. Możliwe jest indywidualne planowanie leczenia i opieki nad pacjentką oraz jej dzieckiem. Takie poradnie działają już w Warszawiea planowane sa kolejne,
Historie takich osób pokazują, że nowoczesna medycyna coraz częściej pozwala osiągnąć to, co jeszcze niedawno wydawało się niemożliwe – skutecznie leczyć nowotwór, zachować płodność i doczekać narodzin zdrowego dziecka.
Świadectwem tych doświadczeń jest publikacja „Wybrałam. Wygrałam”, przedstawiająca historie kobiet, które zmierzyły się jednocześnie z chorobą nowotworową i macierzyństwem. To opowieść o odwadze, determinacji oraz współczesnej medycynie, która pozwala pacjentom nie wybierać pomiędzy zdrowiem a marzeniami o rodzinie.
Gdzie szukać pomocy?
Pacjenci zainteresowani tematyką leczenia nowotworów w ciąży, zachowania płodności przed terapią przeciwnowotworową oraz planowania rodzicielstwa po zakończeniu leczenia mogą korzystać z pomocy wyspecjalizowanych poradni, zespołów wielodyscyplinarnych oraz organizacji pacjenckich.
https://ihit.waw.pl/poradnia-hematologiczna
International Network on Cancer, Infertility and Pregnancy (INCIP) https://incipcancerinpregnancy.org
ABCIP – Advisory Board on Cancer, Infertility and Pregnancy
https://abcip.org
Sekcja Płodności w Chorobie Nowotworowej (Oncofertility) Polskiego Towarzystwa Onkologicznego
Osoby zainteresowane otrzymaniem bezpłatnej publikacji „Wybrałam, wygrałam” lub uzyskaniem dodatkowych informacji dotyczących nowotworów, ciąży i zachowania płodności mogą kontaktować się ze Stowarzyszeniem Sowie Oczy: ssowieoczy@gmail.com
Autor tekstu:
