Ciąża i okres karmienia piersią to w życiu kobiety wyjątkowy czas. W organizmie kobiety wzrasta wówczas zapotrzebowanie na pięć składników: żelazo w określonych przypadkach, jod, witaminę D, kwasy DHA i kwas foliowy, tworzących tzw. Wielką Piątkę (Big Five).
W czasie ciąży i karmienia piersią faktycznie istnieje potrzeba suplementacji. Punktem wyjścia do zaspokojenia potrzeb organizmu na składniki pokarmowe zawsze jednak powinna być zdrowa i urozmaicona dieta, która dostarcza większości składników pokarmowych.
W odniesieniu do suplementacji pięciu istotnych w ciąży i w czasie karmienia piersią składników istnieją dokładne wytyczne Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników. Składniki te należy suplementować przez całą ciążę i czas karmienia piersią. Kontynuowanie suplementacji w czasie karmienia piersią warto skonsultować z lekarzem, który zdecyduje, czy kobieta po ciąży powinna utrzymać suplementację wszystkich wskazanych składników, z któregoś zrezygnować, bądź należy indywidualnie dopasować ilość konkretnego składnika.
Warto zadbać również o odpowiednie przygotowanie przed planowanym poczęciem już co najmniej 3-6 miesięcy wcześniej – poprzez suplementację kwasu foliowego, która zależy od historii zdrowotnej kobiety. Uzupełniające spożycie kwasu foliowego zwiększa poziom folianów u matki. Niski poziom folianów u matki jest czynnikiem ryzyka rozwoju wad cewy nerwowej u rozwijającego się płodu*. Kwas foliowy wraz z witaminą B12, witaminą B6 i choliną wpływa też na poziom homocysteiny – odgrywającego ważną rolę aminokwasu, którego wysoki poziom może pozytywnie wpływać na implantację zarodka oraz przebieg ciąży. Stąd wskazanie, aby kobiety starające się o zajście w ciążę sprawdziły poziom homocysteiny w organizmie.
Suplementacja na miarę potrzeb
Przed wdrożeniem suplementacji należy wziąć pod uwagę stan zdrowia i odżywienia konkretnej kobiety, jej potrzeby żywieniowe, ewentualne obciążenia genetyczne oraz występowanie w przeszłości zdarzeń, które wskazują na konieczność suplementowania określonych składników w większych ilościach.
Aby suplementacja w ciąży i w okresie karmienia piersią miała jak największy sens, kobieta powinna pozostawać w kontakcie z lekarzem ginekologiem. Decyzję o tym, czy istnieje potrzeba zmiany suplementacji określonego składnika, podejmuje się na bazie wyników badań. Pamiętajmy, że niedobór, jak i nadmiar składników nie jest bezpieczny, ponadto różne składniki mogą wchodzić ze sobą w interakcję, co może powodować działania niepożądane.
Wielka Piątka w akcji
Przy wdrażaniu suplementacji żelazem warto określić, czy u kobiety istnieją skłonności do spadku poziomu żelaza lub ferrytyny, w przypadku których należy kontrolować poziomy poprzez badania laboratoryjne. Określenie ilości suplementowanego jodu zależy od stanu badanych parametrów tarczycy i stanu zdrowia kobiety. Obecność jodu w diecie podczas ciąży i karmienia piersią jest bardzo istotna, gdyż pierwiastek ten pomaga w prawidłowej produkcji hormonów tarczycy i w prawidłowym funkcjonowaniu tarczycy.
Witaminę D trzeba suplementować z uwagi na specyfikę strefy klimatycznej, w której żyjemy. Witamina ta jest potrzebna między innymi do tworzenia i wzmacniania szkieletu rozwijającego się dziecka, a także pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego oraz w prawidłowym wchłanianiu/wykorzystywaniu wapnia i fosforu – zarówno u kobiet w ciąży, karmiących, jak i u dzieci. Ilość bazowa to 2000 jednostek międzynarodowych na dobę. W przypadku większego zapotrzebowania ilości mogą być wyższe – dopasowuje się je indywidualnie do sytuacji konkretnej kobiety.
Suplementacja kwasu DHA jest niezbędna, ponieważ organizm nie syntetyzuje ich samodzielnie, a są one potrzebne m.in. do prawidłowego rozwoju siatkówki i mózgu**. Dla dziecka zatem – w okresie życia prenatalnego i w czasie, kiedy mleko matki jest jedynym jego pokarmem – wyłącznym źródłem DHA jest dieta matki. Kwasy te występują w dużych ilościach w algach, rybach i owocach morza, które jednak często skażone są dioksynami i metalami ciężkimi, dlatego też ograniczamy ich spożywanie. Z tego powodu DHA trzeba suplementować. Ilość suplementowanego DHA jest zwiększana, kiedy kobieta w ciąży lub podczas karmienia piersią je za mało ryb lub pojawiają się inne przyczyny, które mają wpływ na ograniczenie przyjmowanej z dietą ilości tego kwasu.
Ważne jest, aby korzystać z suplementów certyfikowanych, wytworzonych w warunkach kontrolowanej jakości (tzw. standardzie GMP), ze składnikami w formie zapewniającej dużą biodostępność i wchłanialność, gdyż przekłada się to na wysoką skuteczność i dobrą tolerancję produktu.
* Istnieje wiele czynników ryzyka rozwoju wad cewy nerwowej i zmiana jednego z nich może mieć korzystny wpływ lub nie.
**Korzystny wpływ występuje w przypadku stosowania 200 mg DHA ponad zalecane spożycie 250 mg kwasów tłuszczowych omega-3 dziennie.
