Choć starość jest tak samo naturalna jak młodość i większość z nas jej doczeka, możemy mieć skrajnie różne doświadczenia w tym okresie życia. Czy jesteśmy przygotowani na starość we współczesnym świecie?
„W duchu (…) nadal czuję się, jakbym miał dwadzieścia lat. Naprawdę nic się nie zmieniło.”*
Starzenie się to proces, więc starość nie pojawia się nagle i znienacka, ale przychodzi konsekwentnie, krok po kroku. I nawet u wiecznie młodych duchem ciało prędzej czy później zasygnalizuje, że jego biologiczny wiek jest już zaawansowany.
Blaski i cienie sędziwego wieku
Nawet późna jesień życia może być słoneczna – z niezłym zdrowiem, satysfakcją z dobrze przeżywanych lat, pełna udanych relacji, planów i marzeń.
„To jest bardzo fajny okres, bo nic nie trzeba, nikt nade mną nie stoi, co sobie zaplanuję, to robię.”
„Jak zdrowie dopisuje, to nie potrzeba nic więcej.(…)”
Cieni w starości może być jednak więcej niż blasków. Zaczyna brakować sił, zmniejsza się sprawność i pogarsza się stan zdrowia; na dodatek odchodzą bliscy i przyjaciele, a codzienność nieraz trudno wypełnić jakimkolwiek zajęciem. Seniorzy z przewlekłymi problemami zdrowotnymi, ograniczoną mobilnością i z trudnościami finansowymi zmuszeni są dostosowywać codzienną aktywność do procesu leczniczego czy odczuwanych dolegliwości. Niedomagania fizyczne nierzadko odbijają się na emocjach i psychice – nawet najbardziej aktywnym i optymistycznie nastawionym seniorom zdarza się czuć gorzej, a wtedy może pojawić się myśl o tym, że jest się już w jesieni życia. Do zaawansowanego wieku nie jest jednak łatwo się przyznać – nawet podczas kontroli biletów w komunikacji miejskiej, kiedy należy okazać dokument potwierdzający uprawnienia do zniżek lub darmowych przejazdów. Jeszcze trudniej przyznać się do tego, że człowiek z własną starością sobie nie radzi (bo pogarsza się kondycja ciała, umysłu, finansów), potrzebuje pomocy (zwłaszcza seniorzy samotni) i nadal ma pasje i marzenia, które chce realizować.
Poruszający obraz starości
W marcu 2025 r. opublikowany został raport pt. Postrzeganie starości i potrzeb osób starszych oraz program „Na Codzienne Zakupy” z perspektywy beneficjentów.Dokument powstał w oparciu o wyniki badania sondażowego, które przeprowadziła firma IPSOS na zlecenie działającej od 2020 r. Fundacji Biedronki. Uczestnikami badania byli beneficjenci programu „Na Codzienne Zakupy” – inicjatywy realizowanej jako wspólne przedsięwzięcie Fundacji Biedronki, Caritas Polska i Caritas diecezjalnych, w ramach której 11 tysięcy seniorów otrzymuje regularną pomoc finansową w formie zasilanej co miesiąc stałą kwotą karty zakupowej do sklepów Biedronka. Fundacja Biedronki finansuje program i dostarcza karty, a Caritas dociera z nimi do najbardziej potrzebujących osób starszych i zapewnia wsparcie wolontariusza.
Wspomniane badanie miało umożliwić ocenę, jak program wpływa na codzienne życie seniorów i co w nim zmienia, ale też przedstawić sytuację osób starszych, ich oczekiwania i marzenia oraz dostarczyć informacji o zasobach, na które seniorzy mogą liczyć w razie potrzeby. Projekt został rozszerzony o badanie doświadczenia starości seniorów niebędących podopiecznymi programu „Na Codzienne Zakupy” oraz badanie wyobrażeń i oczekiwań Polaków wobec starości.
Uzyskane wyniki zmuszają do przemyśleń, ale i do działania, gdyż co czwarty badany senior rezygnuje z jedzenia z powodów finansowych, odmawiając sobie m.in. mięsa, masła czy świeżych owoców, co druga osoba starsza cierpi z powodu samotności, która prowadzi do depresji i lęków, a ponad 30% seniorów nie może liczyć na wsparcie bliskich – ani w codziennych obowiązkach, ani w sytuacjach kryzysowych, co jest szczególnie niepokojące, jeśli weźmie się pod uwagę, że 65% badanych deklaruje zły lub bardzo zły stan zdrowia, a 76% ma trudności z poruszaniem się.
W starości liczy się pomoc
Fundacja Biedronki wykorzystała dane z badania do ulepszenia programu „Na Codzienne Zakupy” i do innych realizowanych działań pomocowych. W odpowiedzi na wyniki, które wykazały, że mimo dotychczasowej pomocy wielu seniorów nadal zmaga się z niedożywieniem i ubóstwem, Fundacja podjęła decyzję, iż od 1 czerwca 2025 r. wartość miesięcznego doładowania karty wzrasta do 230 zł – to o 15% więcej niż dotychczas.
To kolejne działanie prospołeczne tej organizacji, która od początku swojej działalności wdrożyła ponad 30 programów pomocowych, a na wsparcie wydatkowała już ponad 320 mln zł.
„Jestem sama. Mam jakąś rodzinę, ale wszyscy dzisiaj są tak wszystkim pochłonięci.(…)”
Znacząca część beneficjentów programu „Na Codzienne Zakupy” to osoby w skrajnie trudnej sytuacji – w trybie przetrwania, na różne sposoby zaniedbane i samotne. Uczestnictwo w programie to dla nich szansa na kupowanie w rozsądnych cenach produktów, z których można przygotować zdrowe i pełnowartościowe posiłki, ale też umożliwiających zorganizowanie kameralnego spotkania, dzięki któremu zapomni się o samotności i nabierze ponownie wiary w to, że nawet w starości warto rozwijać swoje pasje i mieć marzenia.
Myślmy o starości po nowemu
Społeczeństwa się starzeją – to zjawisko globalne obserwowane również w Polsce. Seniorów będzie w naszym otoczeniu coraz więcej – także tych w wieku mocno sędziwym, bo postęp medycyny umożliwia wzrost długości życia. Z uwagi na bieżące trendy demograficzne i społeczne (m.in. małą dzietność, migracje) będzie też wzrastać liczba samotnych osób starszych.
Ponieważ wydłużanie się czasu życia nie zawsze idzie w parze z zachowaniem jego właściwej jakości, dlatego zawczasu powinno się myśleć o odpowiednim zabezpieczeniu na starość. Niestety, jedynie 21% Polaków często myśli o własnej starości, a aż 60% myśli o niej z obawą.
„Najbardziej się boję tego, że przyjdzie taki dzień, kiedy nie będę mogła wstać z łóżka i będę zależna od innych.”
Lęki związane ze starością powodują, że myśli o niej się wycisza, a w konsekwencji – nie podejmuje przygotowań na ten istotny okres w życiu. Robią tak nawet osoby po 80. roku życia, u których (z racji wieku) ryzyko utraty samodzielności wzrasta. To błąd, bo nieprzygotowanie do starości może mieć fatalne w skutkach konsekwencje, w postaci m.in. utraty poczucia sensu i celu istnienia, izolacji społecznej czy braku środków do życia.
Do starości i wzrastającej liczby seniorów trzeba się przygotować – indywidualnie i instytucjonalnie. Przyszły senior powinien odpowiednio wcześnie zadbać o własną kondycję i zdrowie, budowanie więzi z innymi, także poza rodziną, zapewnienie sobie odpowiednich warunków życia i oszczędności, żeby zachować poczucie bezpieczeństwa i płynność finansową. Natomiast do zbudowania wsparcia instytucjonalnego trzeba skoordynowanych działań na poziomie lokalnym i ponadlokalnym, wdrażania i realizacji programów do walki z wykluczeniem seniorów, przeciwdziałających samotności oraz pobudzających do aktywności fizycznej i umysłowej, rozwijania pasji i realizacji marzeń – aby także w starości widzieć w życiu sens.
* Zawarte w tym artykule cytaty i dane pochodzą z raportu jakościowo-ilościowego przygotowanego dla Fundacji Biedronki w marcu 2025 r. w oparciu o badanie IPSOS Postrzeganie starości i potrzeb osób starszych oraz program „Na Codzienne Zakupy” z perspektywy beneficjentów.
