Ciąża to niezwykle ważny okres w życiu kobiety, ale też w życiu jej potomstwa, rzutujący w istotny sposób na jego dalszy rozwój. Stąd tak dużą wagę przykłada się – albo raczej powinno się przykładać – do właściwego przygotowania do tego stanu.
To przygotowanie polega głównie na prowadzeniu zdrowego trybu życia, aktywności fizycznej, zdrowym odżywianiu, wyeliminowaniu używek oraz – co bardzo ważne – suplementacji kwasu foliowego jak profilaktyki otwartych wad cewy nerwowej. Niestety, w naszym kraju nadal prawie połowa ciąż to ciąże nieplanowane, co wiąże się z tym, że wdrożenie wspomnianych wcześniej działań jest w tej sytuacji niemożliwe. Niezwykle istotny jest także odpowiedni styl życia kobiety ciężarnej, uwzględniający powyższe aktywności oraz podaż niezbędnych witamin i mikroelementów.
Planowanie ciaży
Mówiąc o współczesnym macierzyństwie i związanych z nim zagadnieniami, warto zwrócić uwagę na fakt, że zapoczątkowane w latach 90. ubiegłego wieku przemiany demograficzne spowodowały przesunięcie najwyższej płodności kobiet z grupy wieku 20-24 lata do grupy 25-29 lat, a także znaczący wzrost płodności w grupie wieku 30-34 lata. W konsekwencji nastąpiło podwyższenie (szczególnie w minionych 10 latach) mediany wieku kobiet rodzących dziecko, która w 2013 r. wyniosła 29,2 lat wobec 26,1 lat w 2000 r. W tym okresie zwiększył się także średni wiek urodzenia pierwszego dziecka z 23,7 do 27,2 lat (w 1990 r. wynosił 23 lata). We współczesnym świecie kobiety skupiają się najpierw na realizacji planów edukacyjnych i zawodowych, odkładając „na później” plany prokreacyjne. Przesunięcie macierzyństwa na okres po 30, 35 czy 40 roku życia wiąże się z oczywistych przyczyn biologicznych ze zwiększonym ryzykiem nakładania się na ciążę innych problemów zdrowotnych (w tym chorób nowotworowych) oraz z podwyższonym ryzykiem występowania określonych komplikacji ciąży. Wraz z wiekiem kobiety rośnie odsetek ciąż powikłanych między innymi nadciśnieniem tętniczym, preeklampsją czy cukrzycą. Większe jest także ryzyko pojawienia się trudności, związanych z zajściem w ciążę. Wiek ciężarnej jest też czynnikiem ryzyka występowania nieprawidłowości genetycznych u potomstwa. Należy pamiętać, że nie ma tu jakiejś konkretnej granicy wieku – ryzyko to rośnie wykładniczo, a 35 rok życia należy traktować jedynie umownie. Wiadomo też, że w ciąży po 40 roku życia wzrasta ryzyko poronień oraz obumarcia płodu – zwłaszcza po terminie porodu. Szczegółowe zasady prowadzenia diagnostyki prenatalnej zawarte są w stosownych rekomendacjach Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników. Nie ma natomiast oddzielnych zaleceń odnośnie specjalnych reguł prowadzenia ciąży w zależności od wieku – mimo tego kobiety ciężarne bardziej zaawansowane wiekowo na pewno wymagają wzmożonego nadzoru, ze szczególnym uwzględnieniem oceny czynników ryzyka wystąpienia poszczególnych powikłań.
Cesarskie cięcie
Na przestrzeni ostatnich lat w Polsce systematycznie rośnie także odsetek cięć cesarskich. Wiąże się to przede wszystkim z liberalizacją wskazań, obejmujących przede wszystkim przyczyny pozapołożnicze, jak również rosnącą liczbę kobiet ciężarnych, chcących współdecydować o sposobie prowadzenia ich ciąż oraz metodzie rozwiązania. Zjawisko to jest o tyle niepokojące, że cięcie cesarskie jest poważną operacją, wiążącą się ze znacznie wyższym ryzykiem powikłań – zarówno u matki, jak i u dziecka – w porównaniu z porodem drogami i siłami natury. Jedną z prób zahamowania tendencji wzrostowej w zakresie liczby wykonywanych cięć cesarskich jest coraz większy nacisk na tak zwaną edukację przedporodową, obejmujący między innymi upowszechnianie szkół rodzenia oraz promocję porodów naturalnych. Środowisko położników z dużą nadzieją przyjęło również opublikowane w roku 2019 rekomendacje PTGiP, dotyczące wykonywania cięć cesarskich. Szczegółowo określono w nich zasady kwalifikacji do cięcia w poszczególnych wskazaniach, odstąpiono także od konieczności uzyskania zgody na poród drogami natury u kobiet po przebytym cięciu cesarskim w przypadku samoistnego wystąpienia porodu (oczywiście przy braku przeciwwskazań do porodu pochwowego). Na efekty, związane z realizacją niniejszych rekomendacji, skutkujące obniżeniem odsetka cięć cesarskich, należy jednak jeszcze poczekać.
Ciąża, a SARS-CoV-2
Niezwykle istotnym w aktualnej sytuacji epidemiologicznej w kraju i na świecie tematem, jest ciąża w związku z pandemią. Niestety, nadal nie mamy wiarygodnych danych, opartych na dowodach, jaki jest wpływ infekcji wirusem SARS-CoV-2 na proces koncepcji, rozwoju ciąży w jej wczesnym okresie oraz jej dalszy przebieg. Niezależnie od tego należy pamiętać, że ciąża jest stanem, któremu zazwyczaj towarzyszy obniżenie odporności, co z kolei może skutkować większą podatnością na infekcję, jak również cięższy jej przebieg. Ponadto, każda infekcja wirusowa może powodować niekorzystne oddziaływanie na płód, zwłaszcza we wczesnej ciąży. Szczegółowe zasady postępowania z ciężarnymi, rodzącymi i położnicami z podejrzeniem lub rozpoznaniem COVID-19, zostały zawarte w zaleceniach konsultantów krajowych w dziedzinie położnictwa i ginekologii, perinatologii i neonatologii. Należy zaznaczyć, że treść tych zaleceń podlega ciągłym modyfikacjom w zależności od rozwoju sytuacji epidemiologicznej w Polsce.
