Cukrzyca ciężarnych w pytaniach i odpowiedziach

Co to jest cukrzyca ciężarnych, zwana też cukrzycą ciążową?

Cukrzyca ciężarnych (Gestational Diabetes Mellitus) jest to zaburzona tolerancja węglowodanów, która po raz pierwszy rozwinęła się w ciąży, lub po raz pierwszy została w czasie ciąży wykryta. Przyczyną tych zaburzeń jest narastająca podczas ciąży insulinooporność, wywołana działaniem hormonów wytwarzanych przez rosnące łożysko.

Jak rozpoznajemy cukrzycę ciężarnych?

Cukrzyca ciężarnych najczęściej nie daje żadnych objawów. Gdyby nie algorytm profilaktyczny- prawdopodobnie pozostałaby niewykryta do końca ciąży.

Algorytm wykrycia cukrzycy ciążowej obejmuje obowiązkowy w Polsce test doustnego obciążenia glukozą (ang. oral glucose tolerance test, OGTT) przeprowadzany normalnie w 24-28 tygodniu ciąży lub najszybciej jak to możliwe, jeżeli ciężarna należy do grupy ryzyka – jeżeli jej wyniki OGTT są prawidłowe, to badanie powtarza się w 24-28 tygodniu ciąży, tak jak u ciężarnych spoza grupy ryzyka

<92 mg/dl – wynik prawidłowy, można przejść do etapu drugiego

≥92 mg/dl – wynik nieprawidłowy, stwierdzona cukrzyca ciążowa (GDM)

etap drugi:

po 1 godzinie ≥180 mg/dl – wynik nieprawidłowy, stwierdzona cukrzyca ciążowa (GDM)

po 2 godzinie ≥153 mg/dl – wynik nieprawidłowy, stwierdzona cukrzyca ciążowa (GDM)

Jakie są normy poziomu cukru w samokontroli na glukometrze dla kobiet w ciąży?

Normy w samokontroli na glukometrze dla kobiet w ciąży są inne niż u osób niebędących w ciąży i na czczo wynoszą 70-90 mg/dl, natomiast GODZINĘ po posiłku (liczoną od pierwszego kęsa) 90-140 mg/dl.

Dlaczego normy poziomu cukru we krwi w ciąży są inne niż u pozostałych pacjentów?

Normy dla kobiet w ciąży wynikają z ustaleń wypracowanych na podstawie badań HAPO (Hyperglycemia and Adverse Pregnancy Outcome) w których uczestniczyły 23 316 kobiety ciężarne, ustalono, że już przy średniej dobowej glikemii przekraczającej 100 mg/dl wzrasta ryzyko makrosomii u dziecka (dziecko o wadze urodzeniowej ponad 4000 g). Natomiast przy średniej dobowej glikemii przekraczającej 130 mg/dl ryzyko makrosomii wrasta 2x !!!

Dlaczego pomiar na glukometrze różni się od pomiaru z krwi żylnej?

Stężenie glukozy we krwi włośniczkowej jest na czczo średnio o 5% WYŻSZE niż we krwi żylnej, a po posiłku ta różnica zwiększa się do 10–15%. Wynika to z fizjologicznej różnicy w stężeniu glukozy we krwi żylnej i włośniczkowej.

Dla celów diagnostycznych – badań przesiewowych i rozpoznawania cukrzycy oraz stanów przedcukrzycowych – stężenie glukozy należy oznaczać w osoczu krwi żylnej (dlatego doustny test tolerancji glukozy wykonuje się wyłącznie w osoczu krwi żylnej)

Dlaczego mój cukier na czczo jest wysoki, skoro dokładnie przestrzegam diety cukrzycowej?

W trakcie ciąży tolerancja glukozy jest zmienna. Na początku ciąży jest normalna, wrażliwość na insulinę wręcz zwiększona, produkcja glukozy przez wątrobę jak przed ciążą. Ale w trakcie przebiegu ciąży to się zmienia. W III trymestrze ciąży w wątrobie ciężarnej powstaje o 30% więcej cukru, co jest szczególnie widoczne na czczo, po przerwie nocnej. Również stężenie insuliny na czczo u kobiety ciężarnej zwiększa się. Dlaczego? Gdyż rozwija się insulinooporność wątroby na insulinę, jest to szczególnie nasilone u kobiet otyłych. Odpowiedzialne są za to głównie hormony wytwarzane przez łożysko (laktogen łożyskowy, progesteron).

Jak często jest konieczne stosowanie insuliny u pacjentek z cukrzycą ciężarnych?

Najczęściej wyrównanie cukrzycy udaje się uzyskać przy pomocy diety i wysiłku fizycznego (tak, tak, przy braku przeciwwskazań ciężarna powinna „ruszać się” codziennie minimum 30 minut!). Jednakże jeśli cukry nadal są nieprawidłowe (na czczo, ilość nieprawidłowych >92 mg/dl musi przekraczać 30% wszystkich pomiarów) wtedy należy zastosować insulinę. Taka sytuacja dotyczy 20-40% pacjentek z cukrzycą ciężarnych.

Jak sobie radzić po porodzie?

Po urodzeniu łożyska gwałtownie zmniejsza się zapotrzebowanie na insulinę, spada poziom cukru i wzrasta insulinowrażliwość. Dlatego od razu po porodzie zalecamy odstawić insulinę, ale nadal stosować dietę i kontrolować cukry jeszcze przez tydzień lub dwa. Co ważne, zmieniają się normy- po porodzie są takie same jak dla ogólnej populacji. Na czczo w samokontroli poziom cukru nie powinien przekraczać 100 mg/dl a 2 GODZINY po posiłku- 140 mg/dl. Jeśli wyniki mieszczą się normie- odstawiamy pomiary na glukometrze, jeśli nie, należy pilnie skontaktować się z Waszym diabetologiem w celu ustalenia dalszego leczenia. W 6-12 tygodniu połogu należy ponownie wykonać OGTT- tym razem dwupunktowy na czczo i po 2h. W trakcie testu siedzisz spokojnie, dziecko zostaje w domu, nie nosisz i nie karmisz piersią. Normy są takie jak dla wszystkich, czyli na czczo <100 mg/dl a po2 h <140 mg/dl. Jeśli wynik testu jest nieprawidłowy, należy rozpoznać cukrzycę lub stan przedcukrzycowy i rozpocząć leczenie.

Czy cukrzyca już mi „zostanie” po porodzie?

W krótkim czasie po porodzie u 70-80% kobiet z GDM następuje normalizacja glikemii. Dotyczy to nawet tych kobiet, które stosowały insulinę (GDM2).

Wykazano, że około 6 tygodnia po porodzie 10-15% kobiet miało utrzymujące się zaburzenia gospodarki węglowodanowej, z czego 1,3 % miało cukrzycę typu 2, a stany przedcukrzycowe razem około 9-10%. Co wtedy? Należy ponownie wprowadzić dietę i pomiary cukru na glukometrze, być aktywną fizycznie na miarę swoich możliwości. Jeśli mimo przestrzegania tych zaleceń poziom cukru będzie przekraczać 100 mg/dl a 2 GODZINY po posiłku- 140 mg/dl, od około 6 miesiąca po porodzie należy zacząć farmakoterapię, preferowana jest metformina. Leczenie można rozpocząć wcześniej, jeśli mama nie karmi piersią.

Co zrobić, żeby nie przeoczyć problemu cukrzycy typu 2

Cukrzyca t 2 rozwija się podstępnie, może nie być żadnych objawów. W krajach europejskich w ciągu 5-10 lat po porodzie cukrzycę typu 2 rozwija 9-43% kobiet! Dlatego jeśli miałaś cukrzycę ciążową, pamiętaj aby chociaż 1x w roku wykonać badanie cukru we krwi. Najlepiej przez pobranie krwi z żyły, gdyż taki pomiar jest dokładniejszy niż pomiar na glukometrze. Unikniesz w ten sposób zaskoczenia rozpoznaniem cukrzycy t2 po kilku latach. Dzięki systematycznej kontroli unikniesz ryzyka hiperglikemii w kolejnej ciąży, w okresie koncepcyjnym i organogenezy, stwarza istotne zagrożenie wystąpieniem wad rozwojowych u dziecka.

Kobiety z cukrzycą ujawniająca się w okresie ciąży obarczone są również wysokim ryzykiem, określanym na 30-84% wystąpienia zaburzeń gospodarki węglowodanowej w kolejnej ciąży, co w przypadku obecności nawet łagodnej hiperglikemii w okresie koncepcyjnym i organogenezy, stwarza istotne zagrożenie wystąpieniem wad rozwojowych u dziecka.