Miniony rok był bardzo ważny dla polskiej onkologii. Pilotaż Krajowej Sieci Onkologicznej pokazał, że wprowadzenie rejestrów onkologicznych i monitorowania jakości w onkologii jest możliwe.
Jesteśmy na początku tego procesu, ale w końcu go rozpoczęliśmy. Mamy jeszcze wiele do zrobienia, ale nie popełnia błędów ten, kto nic nie robi. Jeśli ktoś zapyta mnie, czy warto podnosić jakość, która sprawi, że pacjentka z rakiem piersi trafi na zabieg oszczędzający i zachowa pierś – bez wahania odpowiem, że warto.
Wzrost zachorowań
Zachorowalność na nowotwory w Polsce systematycznie rośnie. Według Krajowego Rejestru Nowotworów w ostatnim analizowany roku (2017) odnotowano ok. 165 tys. zachorowań na nowotwory. W tym okresie odnotowano niewielki spadek zachorowań u mężczyzn, natomiast – co niepokojące – nadal obserwuje się wzrost zachorowań u kobiet. Może to wynikać ze wzrostu odsetka kobiet palących – w 2017 roku liczba kobiet, które zmarły na raka płuca przekroczyła liczbę kobiet, które zmarły z powodu raka piersi. Wśród najczęstszych nowotworów od wielu lat znajduje się nowotwór płuca, piersi i jelita grubego. Nowotwory stanowią drugą przyczynę zgonów w Polsce, choć wielu ekspertów prognozuje, że w ciągu kolejnych lat staną się pierwszą (głównie z uwagi na starzejące się społeczeństwo). Jak podaje KRN w naszym społeczeństwie żyje już ponad milion osób, u których w ciągu 15 lat zdiagnozowano chorobę nowotworową. Ta liczba pokazuje z jak wielkim problemem społecznym mamy do czynienia. Wszystkie te wskaźniki były przesłanką do podjęcia ważnych decyzji oraz zmian w minionym roku.
Krajowa sieć onkologiczna
Początek roku 2019 rozpoczął się zmianami w organizacji opieki onkologicznej. W lutym 2019 r., w dwóch województwach (dolnośląskim oraz świętokrzyskim) ruszył pilotaż Krajowej Sieci Onkologicznej. Na czym polegała zmiana? W zakresie opieki nad pacjentami zdiagnozowano liczne problemy, począwszy od zbyt długiego oczekiwania na diagnostykę, przez nieprawidłowo wykonywane zabiegi, aż po brak stosowania leczenia skojarzonego. W sieci onkologicznej wprowadzono infolinię onkologiczną (dolnośląskie: 71 368 94 83, świętokrzyskie: 41 36 742 08), która ma za zadanie ułatwić pacjentowi wejście na tzw. ścieżkę onkologiczną.
W praktyce oznacza to, że pacjent z podejrzeniem nowotworu dzwoniąc pod jeden numer telefonu, może umówić się na termin pierwszej wizyty w jednym ze szpitali na terenie województwa na najbliższy wolny termin. Jest to również numer, pod którym uzyska odpowiedzi na najważniejsze pytania. Kolejny udogodnieniem dla pacjenta jest koordynator opieki onkologicznej. Na szpitale włączone do sieci onkologicznej został nałożony wymóg zatrudnienia takich osób. Pacjent ma zapewnioną opiekę koordynatora od samego początku, czyli przed rozpoczęciem etapu diagnostyki i towarzyszy mu aż do zakończenia leczenia. Dla pacjentów to bardzo ważny element opieki, dzięki temu czują się bezpieczniej.
Sieć onkologiczna wprowadziła również rozwiązania niewidoczne dla pacjentów, jednak niezwykle istotne dla prawidłowego przebiegu ich leczenia. Chodzi o standardy jakości, dzięki którym wszystkie procedury przeprowadzane są w oparciu o aktualną wiedzę medyczną oraz wytyczne międzynarodowych towarzystw naukowych. Prowadzi to do wyrównania poziomu leczenia i szans pacjentów na wyleczenie, ponieważ pacjenci mają dostęp do leczenia o tym samym standardzie, niezależnie od miejsca zamieszkania. Wojewódzki ośrodek koordynujący, czyli najbardziej doświadczony ośrodek w województwie, opracował szablony do postępowania diagnostyczno-terapeutycznego. Lekarze posługują się „checklistami” i dzięki temu widzą jaki komplet badań powinien być wykonany w danym podejrzeniu.
Najważniejszym osiągnięciem jest ujednolicenie opisu badania histopatologicznego. Wyniki badań patomorfologicznych gromadzone są w formie raportów synoptycznych, czyli według określonych standardów zapisu. Ujednolicony schemat zapisu pozwala na uniknięcie złej interpretacji wyniku i zredukowanie błędnych decyzji klinicznych. Dzięki temu pacjenci mogą uniknąć okaleczających zabiegów, zmniejsza się też toksyczność leczenia, bo pacjent ma lepiej dopasowaną terapię. Dodatkowo, w puli danych o pacjencie zapisujemy informację o stopniu zaawansowania choroby nowotworowej i stanie ogólnym pacjenta według klasyfikacji WHO. Jeśli porównujemy śmiertelność pacjentów w różnych ośrodkach to takie informacje powinny być brane pod uwagę, ponieważ inne są rokowania pacjenta w I stopniu, w dobrym stanie ogólnym, a inne u pacjenta w III czy IV stopniu w złym stanie ogólnym. Co ważne – realizacja wszystkich tych procedur podlega monitorowaniu.
Już sama świadomość monitorowania placówki oraz nałożenie na nią obowiązku sprawozdawania danych klinicznych powoduje, że ośrodki włączone do pilotażu czują na sobie większą presję, a w związku z tym dokładają większej staranności przy diagnozowaniu i leczeniu pacjenta (większy porządek w dokumentacji medycznej, pilnowanie by pacjent podczas diagnostyki miał zlecone wszystkie niezbędne badania – zgodne ze ścieżkami pacjentów oraz z checklistami itd.). Dzięki temu powstały pierwsze w kraju rejestry onkologiczne dla pięciu nowotworów: raka płuca, piersi, jelita grubego, jajnika oraz gruczołu krokowego.
Sieć onkologiczna niesie za sobą mnóstwo przydatnych informacji, na podstawie których będziemy mogli odpowiednio planować kolejne reformy i będziemy wiedzieli, które dokładnie elementy wymagają poprawy. Przykładowo, w pilotażu sieci onkologicznej sprawdziliśmy skuteczność profilaktyki onkologiczne. Dla każdego pacjenta precyzyjnie określamy stadium zaawansowania choroby nowotworowej. Okazało się aż 60% pacjentów z rakiem jelita grubego zgłosiło się do lekarza w III i IV stadium zaawansowania, a więc w momencie, w którym szanse na wyleczenie są znikome. Zestawiliśmy to ze zgłaszalnością na badania przesiewowe (kolonoskopia) – wyniosła 5%. Z kolei w raku piersi, gdzie dokładnie co druga kobieta z grupy ryzyka zgłosiła się na mammografie (50%), nowotwory w III i IV stadium zaawansowania stanowią 22%. Dzięki monitorowaniu tych parametrów mamy wiedzę, które badania przesiewowe należy poprawić. W Dolnośląskim Centrum Onkologii chcemy przeprowadzić pilotaż badania na krew utajoną w kale, które może wykazać, że w jelicie grubym są zmiany nowotworowe. To proste badanie, na które zapewne zdecyduje się więcej osób niż na kolonoskopię. Dopiero pacjent, u którego badanie wykaże krew zostanie skierowany na kolonoskopię.
Profilaktyka
Profilaktyka onkologiczna zajmuje również ważne miejsce w Narodowej Strategii Onkologicznej. Dokument opracowany przez grono ekspertów pod kierownictwem prof. Piotra Rutkowskiego wyznacza strategiczne kierunki rozwoju onkologii, włączając w to rozwój kadr medycznych czy prowadzenie badań naukowych. W Strategii pojawiły się ciekawe elementy, np. szczepienia przeciw wirusowi HPV czy zaangażowanie lekarzy medycyny pracy w profilaktykę onkologiczną. Liczymy, że zadania te będą konsekwentnie realizowane przez rząd. Jednak powodzenie tych wszystkich planów zależy od zwiększenia nakładów finansowych na onkologię, jak i mierzenia efektów tych nakładów. Z pewnością będziemy się temu przyglądać.
