Nietrzymanie moczu traktowane jest jako powszechna dolegliwość w starszej populacji i niestety zazwyczaj pozostaje nieleczona. Jest jednak bardzo istotnym problemem zdrowotnym i społecznym, znacznie wpływającym na jakość życia pacjentów.
Czym właściwie jest nietrzymanie moczu?
Dolegliwości ze strony dolnych dróg moczowych stanowią zespół objawów, które mogą wynikać z zaburzeń w fazie gromadzenia moczu, w fazie oddawania moczu czy bezpośrednio po mikcji. Zaburzenia w fazie gromadzenia moczu w pęcherzu mogą wiązać się z występowaniem takich objawów, jak: częstomocz, parcia naglące, nykturia i właśnie nietrzymanie moczu, które istotnie pogarszają jakość życia chorych.
Według International Continence Society (ICS) termin „nietrzymanie moczu” oznacza niezależny od woli wyciek moczu przez cewkę moczową, który w efekcie stanowi problem socjalny i higieniczny. Nietrzymanie moczu może być objawem wielu schorzeń i w zależności od przyczyny wyróżnia się różne rodzaje nietrzymania moczu. Do najczęściej występujących należą: wysiłkowe nietrzymanie moczu (tzn. takie, które pojawia się podczas wysiłku, kaszlu, kichania, śmiechu, innej aktywności fizycznej), nietrzymanie moczu z parcia (które może wynikać z zakażenia w obrębie pęcherza moczowego lub obecności zespołu pęcherza nadaktywnego) oraz mieszane nietrzymanie moczu (łączące w sobie elementy zarówno wysiłkowego nietrzymania moczu, jak i nietrzymania moczu z parć).
Jakie są przyczyny nietrzymania moczu wśród osób starszych?
Częstość występowania objawów z dolnych dróg moczowych (w tym nietrzymania moczu) wzrasta wraz z wiekiem. W populacji osób starszych, nietrzymanie moczu ma bardzo często charakter wieloczynnikowy i obejmuje upośledzenie poznawcze i fizyczne, trudności z mobilnością, niepełnosprawność, zaburzenia neurologiczne, upośledzenie świadomości, współwystępowanie różnych chorób ogólnoustrojowych czy problemy w otaczającym środowisku. Istotną rolę odgrywają również wcześniejsze zabiegi operacyjne, w tym głównie te w obrębie dróg moczowych.
Co może towarzyszyć nietrzymaniu moczu? Czy istnieją czynniki ryzyka, które mogą je nasilać?
U pacjentów w wieku podeszłym, nietrzymanie moczu bardzo często współwystępuje z licznymi chorobami ogólnoustrojowymi czy niepełnosprawnością. Objawy z dolnych dróg moczowych mogą być nasilane przez różne schorzenia, w tym przede wszystkim choroby kardiologiczne, endokrynologiczne czy nawet pulmonologiczne. Przykładowo, kaszel u pacjentów z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc potrafi istotnie przyczynić się do występowania wysiłkowego nietrzymania moczu. Podobnie u pacjentów z niewydolnością serca czy cukrzycą, u których często objawy z fazy napełniania pęcherza moczowego są bardziej nasilone. Należy również pamiętać o problemie otyłości wśród starszych pacjentów, który nie tylko może nasilać nietrzymanie moczu, ale również utrudniać dotarcie do toalety w odpowiednim czasie. W związku z tym, u pacjentów w wieku podeszłym istotna jest wspólna kooperacja lekarzy różnych specjalności.
Występują różne odmiany nietrzymania moczu. Jakie typy przypadłości najczęściej są diagnozowane wśród seniorów?
U pacjentów w wieku podeszłym mogą występować praktycznie wszystkie formy nietrzymania moczu. Najczęściej mamy do czynienia z wysiłkowym nietrzymaniem moczu oraz zespołem pęcherza nadaktywnego. Często również nietrzymanie moczu wynika z przewlekłej, niedoleczonej infekcji w obrębie dolnych dróg moczowych. Proces „starzenia się” dróg moczowych nie jest jednak jak dotąd dokładnie zbadany.
Nietrzymanie moczu to wstydliwy problem pogarszający jakość życia. Jak sobie z nim poradzić? Jakie są sposoby leczenia tej dolegliwości?
Nietrzymanie moczu jest problemem społecznym. Ponadto, starsi pacjenci niechętnie rozmawiają o tej dolegliwości ze swoim lekarzem. A niesłusznie! Nietrzymanie moczu jest dolegliwością, którą można skutecznie leczyć. Leczenie musi być jednak uzależnione od przyczyny. W każdym przypadku rozpoczynamy od terapii behawioralnej, czyli leczenia zachowawczego, na które składają się zmiany w stylu życia i diecie, kontrolowanie ilości i częstości przyjmowanych płynów, redukcja wagi ciała, trening pęcherza moczowego, opróżnianie pęcherza moczowego o konkretnych godzinach (nawet jeśli pacjent nie odczuwa w danym momencie potrzeby oddania moczu) oraz fizjoterapia w postaci treningu mięśni dna miednicy. W przypadku pacjentów z zaburzeniami poznawczymi bardzo istotne jest, aby w proces leczenia włączyć rodzinę oraz opiekunów. Jeśli pacjent zgłasza parcia naglące z towarzyszącym nietrzymaniem moczu, w pierwszej kolejności należy wykluczyć infekcję, jeśli takowa jest, należy zastosować antybiotykoterapię zgodnie z wynikiem badania bakteriologicznego i antybiogramem. W przypadku braku infekcji należy rozważyć występowanie zespołu pęcherza nadaktywnego, którego leczenia polega na zastosowaniu leków antycholinergicznych lub agonistów receptorów beta-3, tzn. takich, które rozluźniają pęcherz moczowy. Przy wysiłkowym nietrzymaniu moczu leczenie jest operacyjne, często polegające na zastosowaniu taśmy podcewkowej lub specjalnych substancji wypełniających (tzw. bulking agents) podawanych w obrębie cewki moczowej. U pacjentów ze zdiagnozowaną chorobą neurologiczną wybór odpowiedniego leczenia zawsze uzależnionym jest od wyniku badania urodynamicznego.
Czy da się uniknąć nietrzymania moczu w starszym wieku? Czy można uchronić się przed tą dolegliwością? Jaką profilaktykę stosować?
Profilaktyka polega przede wszystkim na eliminacji wielu czynników, które mogą przyczyniać się do nietrzymania moczu. Należy pamiętać o odpowiedniej diecie, unikaniu zaparć, odpowiedniej aktywności fizycznej (ze szczególnym uwzględnieniem treningu mięśni dna miednicy), redukcji masy ciała, odpowiednim nawodnieniu, unikaniu przetrzymywania moczu w pęcherzu oraz odpowiedniej higienie okolicy moczowo-płciowej mającej na celu prewencję zakażeń w obrębie układu moczowego.
