Szczepionka na raka to bardzo nowoczesne i wysublimowane w działaniu rozwiązanie, w którym wykorzystujemy najnowszą wiedzę na temat biologii komórek nowotworowych, biosyntezy białek i funkcjonowania układu odpornościowego. Stosuje się ją po usunięciu nowotworu, gdy istnieje duże ryzyko nawrotu choroby.
Szczepionka na raka – jak to działa?
Każda komórka nowotworowa ma na swojej powierzchni charakterystyczne dla niej białka, które nazywamy neoantygenami. Różnią się one genetycznie od białek znajdujących się na powierzchni zdrowych komórek danego organizmu i są niczym „odcisk palca” nowotworu u konkretnego chorego.
Z DNA tkanki nowotworu pobranej podczas biopsji lub operacji, za pomocą techniki NGS (sekwencjonowanie nowej generacji) izolowane są mutacje charakterystyczne dla neoantygenów. W oparciu o nie przygotowuje się szczepionkę bazującą na mRNA – informacyjnym RNA (messenger RNA), kwasie nukleinowym, który stanowi matrycę do produkcji określonego białka. Co istotne, na matrycy konkretnego mRNA może powstać kilkadziesiąt różnych neoantygenów, które są charakterystyczne dla konkretnego nowotworu. Chory otrzymuje więc preparat spersonalizowany, precyzyjnie „uszyty” na miarę neoantygenów nowotworu, z którym się zmaga.
Szczepionkę tę podaje się pacjentowi w kilku dawkach, co powoduje, że zapobieganie nawrotowi nowotworu ulega utrwaleniu. Wraz z nią stosuje się standardową immunoterapię. Działa ona nieswoiście, aktywując układ immunologiczny do walki z nowotworem. Podanie szczepionki mRNA powoduje zaś, że organizm zaczyna produkować białka charakterystyczne dla nowotworu chorego, co aktywuje swoistą odpowiedź immunologiczną – wycelowaną precyzyjnie w ten właśnie nowotwór. Równoległe podanie immunoterapii standardowej i szczepionki na raka zwiększa istniejącą już aktywność układu odpornościowego, a na dodatek generuje nową odpowiedź komórkową ze strony limfocytów T, które precyzyjnie namierzają i zabijają komórki nowotworowe.
Zastosowanie szczepionki na raka nie powoduje dodatkowej toksyczności immunologicznej, jeśli dołączy się ją do standardowego leczenia. Mogą wystąpić objawy niepożądane – jak po innych szczepionkach: symptomy grypopodobne, ból w miejscu podania, osłabienie, gorączka.
Szczepionek na raka nie należy jednak podawać za długo, bo wówczas tworzymy tolerancję immunologiczną a nie odpowiedź układu odpornościowego.
Badania potwierdzają sukces
Niecałe pół roku temu przedstawiono wyniki badania II fazy, z których dowiedzieliśmy się, że po pięciu latach, w odniesieniu do przeżyć i przerzutów odległych, korzyść z zastosowania szczepionki na raka w porównaniu do standardowego leczenia adjuwantowego wynosiła prawie 20%. W tym roku przedstawiono też wyniki badania III fazy, w którym porównano dwie duże grupy chorych na czerniaka o wysokim ryzyku, z przerzutami do węzłów chłonnych lub odległymi, będących już po leczeniu chirurgicznym nowotworu. Pacjenci z jednej grupy otrzymywali szczepionkę i immunoterapię anty-PD-1, a z grupy drugiej – placebo i immunoterapię. Leczenie immunoterapią rozpoczynano od 12. tygodnia od operacji, a indywidualnie przygotowaną dla każdego pacjenta szczepionkę aplikowano po ok. 6. tygodniach od rozpoczęcia immunoterapii. Większość tych szczepionek zawierała aż 34 neoantygeny (pokazuje to, jak bardzo komórki czerniaka różnią się od prawidłowych komórek organizmu, a także jak różne są czerniaki u chorych). Bardzo obiecujące wyniki pojawiły się już po dość krótkim czasie obserwacji (ok. 20 miesięcy) – różnica przeżyć wolnych od nawrotu wyniosła w tym okresie ponad 12%, a szczepionka – przy dość dużym wpływie standardowego leczenia adjuwantowego – zredukowała też o 42% względne ryzyko nawrotu choroby i o 38% względne ryzyko przerzutów odległych.
Znakomite perspektywy i nadzieja dla chorych
Badania nad szczepionką mRNA na raka toczą się w odniesieniu do różnych nowotworów. Być może już niebawem otrzymamy uniwersalny preparat tego typu na raka pęcherza, raka płuca, raka nerki. Prowadzone są też prace w kierunku różnych możliwości stosowania szczepionek mRNA. Prowadzimy jedno z nich – nad uniwersalną szczepionką „z półki”, której zadaniem będzie wytwarzanie odporności na mechanizmy powodujące z kolei odporność na immunoterapię. Jeden mechanizm w takim preparacie jest związany z białkiem PD-L1, a drugi – z białkiem IDO-1.
Możliwości wykorzystania szczepionek mRNA w onkologii jest bardzo dużo, dlatego przyszłość przyniesie pewnie wiele nowych pomysłów na spożytkowanie tego potencjału. Leczenie z użyciem preparatu mRNA na raka będzie dostępne jednak tylko w przygotowanych do tego ośrodkach – z uwagi na skomplikowane procedury pozyskania materiału biologicznego i wytworzenie z niego szczepionki.
Bardzo cieszy, że różne firmy chcą inwestować w badania nad szczepionkami na raka – także w Polsce – bo pojawia się nadzieja na to, że w przyszłości leczenie onkologiczne z zastosowaniem tych preparatów będzie bardziej niż obecnie przystępne cenowo i dostępne dla wielu chorych.










