Na temat istoty systematycznych, dokładnych pomiarów cukru we krwi w procesie leczenia cukrzycy i ich wpływu na prowadzenie terapii rozmawiamy z Dr n. med. Anną Jeznach-Steinhagen.
Pani Doktor, czy proces starzenia ma wpływ na rozwój cukrzycy?
Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, w której dochodzi do niedoboru insuliny bądź/i jej osłabionego działania. Najczęściej występuje cukrzyca typu 2 (90% przypadków), która ujawnia się zazwyczaj po 40 roku życia lub cukrzyca typu 1 zwana insulinozależną. Wspomniana cukrzyca typu 2 związana jest z nadwagą, otyłością oraz małą aktywnością fizyczną. Wraz z wiekiem rośnie częstość jej występowania, co związane jest z powszechniejszym występowaniem wyżej wymienionych czynników oraz z chorobami towarzyszącymi czy czynnikami genetycznymi. Starzenie się jest więc istotnym czynnikiem zachorowań na cukrzycę. U około 20% osób po 60 rż. występuje cukrzyca.
Dlaczego regularna samokontrola glikemii jest tak niezbędnym elementem terapii cukrzycy?
Nadrzędnym celem leczenia cukrzycy jest uzyskanie i utrzymanie stężenia glukozy we krwi zbliżonego do prawidłowego, a tym samym zapewnienie dobrej jakości życia oraz zapobieganie powikłaniom cukrzycy. Leczenie cukrzycy obejmuje zmianę nawyków żywieniowych oraz zwiększenie aktywności fizycznej. Ponadto stosuje się leczenie farmakologiczne. Istotnym elementem leczenia jest ocena jego skuteczności. Bieżącej oceny dokonuje się na podstawie pomiarów glikemii wykonywanych samodzielnie przez pacjenta przy użyciu glukometru. W zależności od typu cukrzycy oraz rodzaju stosowanego leczenia (leczenie farmakologiczne, insulinoterapia) zalecenia dotyczące samokontroli glikemii są indywidulanie przekazywane przez lekarza. Istotne jest, aby pacjent nie zaniedbywał ich wykonywania, ale również umiał analizować wyniki i wyciągać wnioski, tak aby następnie wspólnie z lekarzem modyfikować dietę bądź inne elementy leczenia. Bieżąca ocena wyrównania cukrzycy realizowana poprzez samodzielne pomiary służy przede wszystkim pacjentowi, który umiejąc właściwie interpretować wynik może korygować dietę bądź dawkę leku/insuliny. W przypadku niskich stężeń glikemii (hipoglikemii) odpowiednie postępowanie jest również elementem ratującym życie, a uzyskane wysokie wyniki mogą świadczyć o złym wyrównaniu cukrzycy czy chociażby infekcji. Bez regularnego wykonywania pomiarów pacjent pozbawiony jest analizy swojego aktualnego stanu zdrowia. Brak możliwości analizy wyników w trakcie wizyty lekarskiej uniemożliwia odpowiednią modyfikację terapii i obniża dokładność leczenia.
Dlaczego tak ważne jest, aby glukometr używany do pomiarów był dokładny? Co oznacza „dokładność glukometru” w odniesieniu do nowych norm, które obowiązywać będą od połowy 2017(norma ISO 15197)? Jakie nowe kryteria muszą być spełnione podczas pomiarów?
Glukometry są zminiaturyzowanymi urządzeniami do pomiaru glikemii przez pacjentów, różnią się konstrukcją i mechanizmami działania. Niektóre glukometry do pomiaru glukozy wykorzystują czujniki elektrochemiczne, a inne optyczną reflektometrię (choć takich już praktycznie nie ma). Jak każde urządzenie glukometry mogą być obarczone błędem pomiaru. Ten błąd będzie tym większy, im wyższe jest stężenie glukozy w organizmie w czasie oznaczania. Jedynym wynikiem referencyjnym, do którego można porównywać wynik uzyskany za pomocą glukometru, jest wynik otrzymany metodą laboratoryjną z surowicy krwi. Porównywany wynik na glukometrze do wyniku laboratoryjnego powinien spełniać normę ISO 15197:2015. Według tej normy błąd w 95% przypadków wyników uzyskanych na glukometrze nie może przekraczać +/- 15% wartości referencyjnej dla stężeń równych bądź wyższych niż 100 mg/dl, a przy stężeniach glukozy poniżej 100 mg/dl, przedział ten wynosi +/- 15 mg/dl wartości referencyjnych. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne zaleca korzystanie z takich właśnie glukometrów. Należy jednak zwrócić uwagę na to, że nawet glukometry spełniające nową normę ISO mogą wykazywać zakres błędu powyżej +/- 15% lub +/- 15mg/ dl w około 5 % przypadków wykonywanych pomiarów, a nie 20% jak dopuszczała poprzednia wersja normy. Ponadto obecnie obowiązujący standard zwraca uwagę na dodatkowe kryteria oceny glukometru, a mianowicie na instrukcję obsługi urządzenia oraz ewentualny wpływ substancji zakłócających wiarygodność pomiaru. Dokładny glukometr powinien dawać miarodajny wynik niezależnie od tych wymienionych czynników (takich jak poziom hematokrytu, poziom cholesterolu, dodatkowo leki itp.).
Co ta zmiana oznacza dla pacjentów? Czy chorzy na cukrzycę powinni już teraz zastanowić się nad ewentualną zmianą glukometru?
Dokładność pomiaru i większa jego powtarzalność jest elementem budzącym zaufanie do glukometru. Wiadomo, iż dobre wyrównanie cukrzycy jest związane z regularnie wykonywaną samokontrolą glikemii. Najlepszy lek ani lekarz nie zastąpi elementu jakim jest zaangażowanie pacjenta nie tylko w stosowanie diety, regularne przyjmowanie zalecanych leków, ale również dokonywanie pomiarów glikemii. Dokładność jest również ogromnie ważna dla lekarza oceniającego wyrównanie cukrzycy w trakcie wizyty i stąd należy stosować sprzęt do pomiaru najnowocześniejszy, prosty, łatwy w obsłudze, ale co ważne spełniający obowiązujące normy. Rekomenduje się więc okresową wymianę glukometrów, szczególnie starszych modeli, a dodatkowo poleca się glukometry spełniające najwyższe standardy jakości pomiarów tj. normę ISO 15197. Co ważne paski testowe do glukometrów, które nie spełniają nowej normy ISO 15197 przestaną być dostępne w aptekach w drugiej połowie roku. Aby więc uniknąć nerwowej sytuacji można już teraz wymienić glukometr podczas kolejnej wizyty w poradni diabetologicznej.
