Metaanaliza opublikowana 12 października 2026 r. w JAMA Neurology podaje najszerzej dotąd zharmonizowane dane o tym, ile osób rocznie zapada na demencję. W badanej grupie wykrywano średnio niespełna 10 nowych przypadków rocznie w przeliczeniu na 1000 osób. Choroba częściej dotykała kobiet niż mężczyzn, a mieszkańców krajów o niższych dochodach częściej niż mieszkańców krajów bogatych.
Badanie przeprowadziło międzynarodowe konsorcjum COSMIC, łącząc dane 38 418 osób z 22 badań prowadzonych w 18 krajach na sześciu kontynentach.
Zapadalność a chorobowość: dlaczego to nie to samo
Te dwa pojęcia często się myli:
- Chorobowość mówi, ile osób choruje w danym momencie.
- Zapadalność mówi, ile osób zachorowało w danym okresie, czyli ile pojawiło się nowych przypadków.
To badanie dotyczy zapadalności. Właśnie takie dane są potrzebne, by planować opiekę na przyszłość, a dotąd były niespójne i pochodziły głównie z krajów zamożnych.
Osobolata to sposób liczenia czasu obserwacji. Tysiąc osobolat oznacza na przykład 100 osób obserwowanych przez 10 lat.
Co wykazało badanie?
W ciągu 287 632 osobolat obserwacji demencja rozwinęła się u 3001 uczestników. Po standaryzacji względem wieku i płci:
- ogólna zapadalność wyniosła 9,7 na 1000 osobolat (95% CI: 7,89-11,97),
- u kobiet – 10,6 (8,61-13,11), u mężczyzn – 8,6 (6,94-10,72),
- w krajach o niskich i średnich dochodach – 13,6 (9,67-19,24),
- w krajach o wysokich dochodach – 8,3 (6,57-10,54).
W praktyce oznacza to mniej więcej jedno nowe rozpoznanie rocznie na każde 100 obserwowanych osób starszych, przy czym wartość ta silnie rośnie z wiekiem.
Kobiety chorują częściej, i nie chodzi tylko o długowieczność
Kobiety żyją dłużej, a demencja jest chorobą wieku podeszłego, więc w liczbach bezwzględnych chorych kobiet jest więcej. Tutaj jednak wskaźniki wystandaryzowano względem wieku, co ten efekt usuwa. Różnica między płciami utrzymała się mimo to.
Badanie opisuje tę różnicę, ale nie wyjaśnia jej przyczyn. Nie rozstrzyga, czy odpowiadają za nią czynniki biologiczne, różnice w wykształceniu i aktywności zawodowej pokoleń objętych badaniem, czy jeszcze coś innego.
Dlaczego w krajach uboższych zapadalność jest wyższa?
W krajach o niskich i średnich dochodach zapadalność była o ponad połowę wyższa niż w krajach zamożnych. To wynik odwrotny do intuicji, bo demencja kojarzy się z długowiecznością społeczeństw bogatych.
Także tutaj badanie podaje liczby, a nie wyjaśnienia. Jedna rzecz ma jednak znaczenie praktyczne: przedział ufności dla krajów uboższych jest szeroki (od 9,67 do 19,24), czyli niepewność oszacowania jest tam znacznie większa. To bezpośrednia konsekwencja tego, że danych z tych regionów wciąż jest mało — co było zresztą głównym powodem podjęcia badania.
24,7 miliona nowych przypadków w 2050 roku, pod jednym warunkiem
Po przeniesieniu wskaźników zapadalności na prognozowaną populację 2050 roku autorzy otrzymali 24,7 miliona nowych przypadków.
Liczba ta obowiązuje jednak przy założeniu, że zapadalność pozostanie niezmienna. To scenariusz pokazujący skutki samego starzenia się populacji, a nie prognoza uwzględniająca możliwe zmiany ryzyka. Gdyby zapadalność spadała lub rosła, wynik byłby inny.
Jak przeprowadzono badanie
Wykorzystano dane indywidualne uczestników 22 populacyjnych badań długofalowych z konsorcjum COSMIC. Rekrutację rozpoczynano między styczniem 1990 a grudniem 2011 r., a obserwację prowadzono do końca 2021 r. Dane analizowano od czerwca 2024 do czerwca 2025 r.
Uwzględniono wyłącznie badania z klinicznym rozpoznaniem demencji, a nie opartym na samoocenie czy kwestionariuszu. Wyniki wystandaryzowano do struktury wieku i płci populacji świata z 2023 r.
Czego to badanie nie mówi
- To metaanaliza badań obserwacyjnych. Opisuje, jak często występują nowe przypadki, ale nie ustala przyczyn i nie dowodzi związków przyczynowo-skutkowych.
- Przedziały ufności są szerokie, zwłaszcza dla krajów o niższych dochodach. Rzeczywiste wartości mogą się istotnie różnić od wartości środkowych.
- Dane pochodzą z kohort rekrutowanych w latach 1990-2011, z obserwacją do 2021 r. Opisują więc sytuację tych roczników, niekoniecznie dzisiejszą.
- Objęto 18 krajów, więc nie każdy region jest reprezentowany. Niedobór danych z krajów uboższych pozostaje problemem, który badanie zmniejsza, ale go nie usuwa.
- Prognoza na 2050 r. zakłada stałą zapadalność i jest scenariuszem, nie przewidywaniem.
Demencja w Polsce: ilu chorych i co się właśnie zmieniło
Według danych Ministerstwa Zdrowia na chorobę Alzheimera i choroby pokrewne choruje w Polsce blisko 600 tysięcy osób. Polska starzeje się szybko, więc liczba ta będzie rosła.
Przez lata problemem była nie tylko skala, ale i brak systemowego podejścia. Kontrola Najwyższej Izby Kontroli z 2017 r. wykazała, że Polska nie prowadziła polityki wobec choroby Alzheimera, dane resortów były zaniżone i nie nadawały się do planowania, a lekarze rodzinni rzadko badali funkcje poznawcze u seniorów.
To się zmieniło pod koniec 2025 roku. Rada Ministrów uchwałą nr 173 z 11 grudnia 2025 r. przyjęła Krajowy Program Działań wobec Chorób Otępiennych, polityka publiczna do roku 2030 (M.P. 2025 poz. 1276). Program obejmuje siedem celów strategicznych:
- podnoszenie świadomości społecznej,
- zmniejszanie ryzyka rozwoju otępienia,
- wsparcie wczesnej diagnostyki,
- leczenie chorych,
- opiekę nad chorymi,
- wsparcie opiekunów,
- budowę systemów zbierania danych oraz badania naukowe.
Ostatni punkt łączy się bezpośrednio z omawianym badaniem. Autorzy wskazują, że zharmonizowane dane o zapadalności mają służyć planowaniu profilaktyki, diagnostyki i opieki. Polska dopiero zaczyna budować taki zasób, a bez niego trudno oszacować, ilu chorych przybędzie i jakich zasobów będą wymagać.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Ile osób choruje na demencję w Polsce? Według danych Ministerstwa Zdrowia na chorobę Alzheimera i choroby pokrewne choruje w Polsce blisko 600 tysięcy osób.
Jaka jest zapadalność na demencję na świecie? Według metaanalizy z 2026 r. wynosi 9,7 nowych przypadków na 1000 osobolat po standaryzacji względem wieku i płci.
Czy kobiety częściej chorują na demencję? W tym badaniu zapadalność u kobiet wyniosła 10,6, a u mężczyzn 8,6 na 1000 osobolat, po uwzględnieniu różnic wieku. Badanie nie wyjaśnia przyczyn tej różnicy.
Czym różni się zapadalność od chorobowości? Chorobowość mówi, ile osób choruje w danym momencie. Zapadalność mówi, ile nowych zachorowań pojawiło się w danym okresie.
Czy Polska ma krajowy program dotyczący demencji? Tak. Rada Ministrów przyjęła Krajowy Program Działań wobec Chorób Otępiennych uchwałą nr 173 z 11 grudnia 2025 r. Program wyznacza działania do 2030 r.
Czy w 2050 roku naprawdę będzie 24,7 mln nowych przypadków? To wyliczenie przy założeniu, że zapadalność się nie zmieni. Pokazuje skutek samego starzenia się populacji, a nie prognozę uwzględniającą możliwe zmiany ryzyka.
Źródło: Vella A.S., Visontay R., Lipnicki D.M. i wsp. (konsorcjum COSMIC), „Global Incidence of All-Cause Dementia: A Meta-Analysis”, JAMA Neurology, 12 października 2026 r. (DOI: 10.1001/jamaneurol.2026.3540, publikacja online przed drukiem). Dane polskie: Ministerstwo Zdrowia (za PAP); raport Najwyższej Izby Kontroli z 2017 r.; uchwała nr 173 Rady Ministrów z 11 grudnia 2025 r. w sprawie Krajowego Programu Działań wobec Chorób Otępiennych (M.P. 2025 poz. 1276).
