Europejska Agencja Leków (EMA) wydała przełomową rekomendację dotyczącą dopuszczenia do obrotu leku Kygevvi (doksecytryna i doksrybtymina). To pierwsza w historii celowana terapia dla pacjentów zmagających się z niedoborem kinazy tymidynowej 2 (TK2d) – niezwykle rzadką i zagrażającą życiu chorobą genetyczną.
Nowy lek ma być przeznaczony dla pacjentów, u których objawy choroby pojawiły się w dzieciństwie (w wieku 12 lat lub wcześniej). Rekomendacja EMA to nadzieja dla rodzin, które do tej pory nie miały dostępu do żadnego leczenia przyczynowego.
Czym jest niedobór kinazy tymidynowej 2 (TK2d)?
Niedobór kinazy tymidynowej 2 (TK2d) to ultrarzadka choroba genetyczna, dotykająca statystycznie mniej niż jedną na milion osób. Jej przyczyną są mutacje w genie TK2.
Gen ten odpowiada za produkcję enzymu niezbędnego do prawidłowego funkcjonowania i naprawy DNA mitochondrialnego. Mitochondria to „elektrownie” naszych komórek – gdy nie działają poprawnie, komórki (zwłaszcza mięśniowe) nie otrzymują wystarczającej ilości energii. Prowadzi to do postępującego wyniszczenia organizmu, w tym:
- Miopatii: ciężkiego osłabienia mięśni,
- Utraty zdolności motorycznych (chodzenia, siadania),
- Niewydolności oddechowej (osłabienie mięśni oddechowych),
- Skrócenia oczekiwanej długości życia.
Do tej pory medycyna w przypadku TK2d była bezradna. Opieka ograniczała się wyłącznie do działań wspomagających: żywienia dojelitowego (sondy), fizjoterapii oraz wentylacji mechanicznej (respirator) u pacjentów z problemami oddechowymi.
Jak działa lek Kygevvi (doksecytryna i doksrybtymina)?
Kygevvi to terapia doustna, zawierająca dwa nukleozydy pirymidynowe: doksecytrynę i doksrybtyminę. Mechanizm działania leku opiera się na dostarczeniu organizmowi „cegiełek” niezbędnych do budowy DNA mitochondrialnego, których organizm chorych nie jest w stanie wytworzyć samodzielnie z powodu wadliwego enzymu.
Badania sugerują, że substancje czynne leku Kygevvi wbudowują się w DNA wewnątrz mitochondriów komórek mięśniowych. Dzięki temu możliwe jest:
- Skompensowanie obniżonej aktywności enzymu TK2.
- Poprawa produkcji i stabilności mitochondrialnego DNA.
- Spowolnienie postępu choroby, a w wielu przypadkach – przywrócenie utraconych funkcji.
Wyniki badań: Powrót sprawności ruchowej
Skuteczność leku oceniono na podstawie badania klinicznego fazy 2 oraz retrospektywnej analizy dokumentacji medycznej, obejmującej łącznie 39 pacjentów z wczesnym początkiem choroby. Kluczowym wskaźnikiem sukcesu było osiąganie tzw. kamieni milowych rozwoju ruchowego (np. umiejętność samodzielnego siedzenia, stania czy chodzenia).
Wyniki są obiecujące:
- Aż 84% pacjentów leczonych preparatem Kygevvi odzyskało co najmniej jedną utraconą wcześniej funkcję motoryczną.
- Dane te sugerują, że lek nie tylko hamuje chorobę, ale realnie poprawia sprawność ruchową chorych.
Wśród najczęściej zgłaszanych działań niepożądanych wymienia się dolegliwości ze strony układu pokarmowego: biegunkę, wymioty oraz bóle brzucha.
Wyjątkowe okoliczności rejestracji i wsparcie PRIME
Ze względu na skrajną rzadkość występowania TK2d, przeprowadzenie tradycyjnych, wielkoskalowych badań klinicznych było niemożliwe. Dlatego EMA zarekomendowała przyznanie pozwolenia na dopuszczenie do obrotu w tzw. trybie wyjątkowych okoliczności (exceptional circumstances). Oznacza to, że producent leku będzie zobowiązany do ścisłego monitorowania bezpieczeństwa i skuteczności terapii w kolejnych latach poprzez nowe badania rejestrowe.
Warto zaznaczyć, że Kygevvi był objęty programem PRIME (PRIority MEdicines). To specjalna ścieżka wsparcia EMA dla leków, które mają potencjał zaspokojenia niezaspokojonych potrzeb medycznych pacjentów – w tym przypadku braku jakiegokolwiek leku na śmiertelną chorobę.
Co dalej? Droga do refundacji
Pozytywna opinia Komitetu ds. Produktów Leczniczych Stosowanych u Ludzi (CHMP) przy EMA to przedostatni krok. Teraz decyzja trafi do Komisji Europejskiej, która formalnie zatwierdzi lek do obrotu na terenie całej Unii Europejskiej.
Po rejestracji centralnej, o dostępności leku Kygevvi w poszczególnych krajach – w tym w Polsce – decydować będą krajowe organy odpowiedzialne za refundację. Biorąc pod uwagę status choroby rzadkiej, lek będzie prawdopodobnie kandydatem do refundacji w ramach programów lekowych lub Funduszu Medycznego.
Źródło: EMA
