Diagnoza „białaczka” dla wielu pacjentów brzmi jak wyrok, jednak hematologia w ostatnich latach dokonała ogromnego postępu. Wiele typów białaczek, które dawniej były śmiertelne, dziś leczy się skutecznie, traktując je jak choroby przewlekłe. Kluczem do sukcesu jest wczesne rozpoznanie objawów, które często bywają nieoczywiste, oraz szybkie wdrożenie celowanej terapii. Dowiedz się, czym dokładnie jest białaczka, jak ją wykryć i jakie są nowoczesne metody leczenia.

Czym jest białaczka?

Białaczka to nowotwór złośliwy układu krwiotwórczego. Choroba ta nie rozpoczyna się w konkretnym narządzie jako guz, lecz w szpiku kostnym – gąbczastej tkance wypełniającej kości, która pełni rolę „fabryki krwi”.

W zdrowym organizmie szpik produkuje trzy główne linie komórkowe:

  • Erytrocyty (krwinki czerwone) – transportują tlen.
  • Leukocyty (krwinki białe) – odpowiadają za odporność.
  • Trombocyty (płytki krwi) – odpowiadają za krzepnięcie.

W przebiegu białaczki dochodzi do niekontrolowanego namnażania się niedojrzałych, zmienionych nowotworowo krwinek białych (tzw. blastów). Komórki te nie pełnią swoich funkcji obronnych, a mnożąc się w ogromnym tempie, „zatykają” szpik, wypierając zdrowe krwinki. Prowadzi to do załamania się prawidłowego funkcjonowania krwi.

Rodzaje białaczek – podział kliniczny

Białaczki nie są jedną chorobą. Dzielimy je ze względu na szybkość przebiegu oraz linię komórkową, z której się wywodzą. To rozróżnienie jest kluczowe dla doboru leczenia.

1. Ze względu na przebieg:

  • Białaczki ostre: Charakteryzują się bardzo gwałtownym przebiegiem. Objawy narastają w ciągu kilku tygodni, a nieleczona choroba stanowi bezpośrednie zagrożenie życia. Wymagają natychmiastowej hospitalizacji.
  • Białaczki przewlekłe: Rozwijają się powoli, często latami, nie dając początkowo żadnych objawów. Często wykrywane są przypadkowo podczas rutynowej morfologii.

2. Ze względu na pochodzenie komórek:

  • Szpikowe: Wywodzą się z linii mieloidalnej (odpowiedzialnej m.in. za neutrofile).
  • Limfatyczne: Wywodzą się z limfocytów (komórek układu odpornościowego).

Najczęstsze typy to:

Objawy białaczki

Symptomy białaczki wynikają bezpośrednio z wypierania zdrowych krwinek przez komórki nowotworowe. Do najczęstszych objawów należą:

  • Przewlekłe zmęczenie i osłabienie – wynikające z niedokrwistości (braku erytrocytów). Pacjent męczy się przy najmniejszym wysiłku, jest blady.
  • Skłonność do siniaków i krwawień – wynikająca z małopłytkowości. Pojawiają się samoistne siniaki, wybroczyny na skórze (drobne czerwone kropki), krwawienia z nosa lub dziąseł.
  • Nawracające infekcje – wynikające z braku prawidłowych leukocytów. Infekcje są ciężkie, trudne do wyleczenia antybiotykami, często towarzyszy im gorączka bez jasnej przyczyny.
  • Bóle kości i stawów – spowodowane rozrostem guza wewnątrz jamy szpikowej (rozpieranie kości od środka).
  • Powiększenie węzłów chłonnych, śledziony lub wątroby – objawiające się bólem brzucha lub uczuciem pełności.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Większość przypadków białaczki powstaje „de novo”, czyli bez uchwytnej przyczyny (mutacja genetyczna następuje losowo). Istnieją jednak udowodnione czynniki zwiększające ryzyko:

  1. Promieniowanie jonizujące: Ekspozycja na wysokie dawki promieniowania.
  2. Substancje chemiczne: Długotrwały kontakt z benzenem, pestycydami lub wcześniejsza chemioterapia (tzw. białaczki wtórne).
  3. Czynniki genetyczne: Niektóre zespoły wad wrodzonych, np. Zespół Downa, zwiększają ryzyko zachorowania.
  4. Palenie papierosów: Zwiększa ryzyko zachorowania na AML.

Diagnostyka białaczki

Podstawą diagnostyki jest morfologia krwi obwodowej z rozmazem.

  • W morfologii często widoczna jest leukocytoza (bardzo wysoki poziom białych krwinek) lub leukopenia, a także anemia i małopłytkowość.
  • Kluczowy jest rozmaz, w którym laborant może dostrzec obecność blastów – niedojrzałych komórek, których nie powinno być we krwi obwodowej.

Dalsze etapy diagnostyki:

Badania cytogenetyczne i molekularne: Pozwalają określić dokładne mutacje genetyczne (np. chromosom Philadelphia), co jest kluczowe dla doboru leków celowanych.

Biopsja szpiku kostnego: Pobranie materiału z talerza kości biodrowej (trepanobiopsja) lub mostka (biopsja aspiracyjna) w celu oceny budowy szpiku.

Metody leczenia

Leczenie zależy ściśle od typu białaczki, wieku pacjenta i chorób współistniejących.

1. Chemioterapia

Podstawa leczenia białaczek ostrych. Ma na celu zniszczenie szybko dzielących się komórek nowotworowych. Leczenie dzieli się na etapy: indukcję remisji, konsolidację i leczenie podtrzymujące.

2. Terapia celowana

Leki „inteligentne”, które atakują konkretne mechanizmy w komórce nowotworowej, oszczędzając zdrowe tkanki.

3. Immunoterapia (CAR-T)

Nowoczesna metoda, polegająca na pobraniu limfocytów pacjenta, zmodyfikowaniu ich w laboratorium tak, aby rozpoznawały nowotwór, i ponownym podaniu choremu.

4. Przeszczepienie szpiku (HSCT)

Stosowane w przypadkach wysokiego ryzyka nawrotu.

  • Allogeniczne: Od dawcy (rodzinnego lub niespokrewnionego). Daje szansę na całkowite wyleczenie dzięki efektowi „przeszczep przeciw białaczce.
  • Autologiczne: Z użyciem własnych komórek macierzystych pacjenta (rzadziej stosowane w białaczkach, częściej w chłoniakach).

Rokowania

Rokowania w białaczce są bardzo zróżnicowane.

  • Przewlekła białaczka szpikowa (CML): Dzięki lekom celowanym pacjenci mają długość życia zbliżoną do populacji ogólnej.
  • Ostra białaczka limfoblastyczna (ALL) u dzieci: Wyleczalność sięga nawet 90%.
  • Ostre białaczki u dorosłych: Rokowanie zależy od profilu genetycznego, ale stale się poprawia dzięki nowym terapiom.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania

Czy białaczka jest dziedziczna? Białaczka z reguły nie jest chorobą dziedziczną przekazywaną z pokolenia na pokolenie. Dziedziczy się jedynie pewne predyspozycje, ale zachorowania rodzinne są rzadkie.

Czy morfologia wykryje białaczkę? Tak, morfologia jest pierwszym badaniem, które sugeruje białaczkę. Zmiany w ilości krwinek są zazwyczaj wyraźne i skłaniają lekarza do dalszej diagnostyki.

Czy białaczkę można wyleczyć całkowicie? Tak, wiele typów białaczek można wyleczyć całkowicie (uzyskać trwałą remisję bez nawrotów), zwłaszcza przy zastosowaniu przeszczepienia szpiku.

Eksperci o białaczkach – baza wiedzy

Chcesz wiedzieć więcej? Poniżej znajdziesz artykuły naszych specjalistów – hematologów.

Facebook
Instagram
Polecamy

Zapisz się do naszego newslettera

Informacje o najnowszych artykułach prosto do twojej skrzynki pocztowej

Zapisz się!