Pacjentka w ciąży ze współistniejącym nowotworem jest wyzwaniem dla wielodyscyplinarnego zespołu medycznego. Potęgowane jest ono dylematami etycznymi, moralnymi, religijnymi, które mają wpływ na psychikę głównie ciężarnej.
Optymalny czas na planowanie ciąży u chorych onkologicznych to 2 lata od zakończonej terapii. W tych przypadkach to okres utrzymywania się remisji molekularnej, ciągłej obserwacji z monitorowaniem ewentualnego nawrotu. Białaczki w ciąży występują z częstością 1/75-100 tysięcy ciąż. Najliczniejszą grupę stanowią ostre białaczki szpikowe, rzadziej rozpoznajemy ostrą białaczkę limfoblastyczną i przewlekłą białaczkę szpikową. Nadpłytkowość samoistna jest najczęstsza wśród przewlekłych zespołów mieloproliferacyjnych. Większość pacjentek onkologicznych zgłasza niespecyficzne dolegliwości i objawy (zmęczenie, niewielkie bóle, duszność), które spotykamy w fizjologicznej ciąży. W przypadku nieprawidłowości w morfologii ciężarna kierowana jest pilnie do hematologa, a przy np. powiększonych węzłach chłonnych do onkologa.
Diagnostyka hematologiczna ciężarnych nie różni się istotnie od badań prowadzonych u kobiet nie będących w ciąży. Konieczne są niezależnie od wieku ciąży: panel badań krwi, badania genetyczne, biopsja szpiku lub trepanobiopsja, pobranie do badania węzłów chłonnych. W lokalizacjach takich, jak jama brzuszna czy klatka piersiowa materiał pobieramy po organogenezie (po 14 tygodniu). Badania obrazowe, jak PET/CT, są przeciwwskazane, inne jak rentgen klatki piersiowej wymagają zachowania dodatkowych zaleceń, a pozostałe, np. rezonans magnetyczny, są rekomendowane.
Współpraca z chorą jest wymagana na każdym etapie diagnostyki i leczenia. W przypadku, gdy kobieta zajdzie w ciążę w trakcie wdrożonej terapii, wymagane są zmiany: schematu postepowania leczniczego, metod terapii a głownie stosowanych leków. Niejednokrotnie terapia musi być przerwana, a leki – dostosowane do wieku ciąży, stanu łożyska i bezpieczne dla płodu. Często w przypadku białaczek konieczne jest podjęcie decyzji o pilnym leczeniu i utrzymaniu ciąży w okresie, kiedy większość leków niezbędnych dla zdrowia matki, jest niebezpieczna dla płodu. Priorytetami są: uszanowanie zdania chorej i prawidłowy dobór leków z minimalizacją ryzyka dla obojga. Ciężarną należy poinformować o możliwościach zahamowania wzrostu i rozwoju płodu, poronień, porodów niewczesnych czy przedwczesnych oraz ryzyku wad rozwojowych, starzenia się łożyska i powikłań z tym związanych. Terapia zależy od rodzaju nowotworu – nie ma złotego standardu, jednego schematu postępowania. Wszystkie leki cytostatyczne muszą być starannie dobrane a prowadzenie leczenia ambulatoryjne lub szpitalne zależy od wybranego schematu. Wdrożenie leczenia onkologicznego u ciężarnej nie pogarsza jej rokowania. Ryzyko dla dziecka minimalizują: terapia po organogenezie, – szczególnie w drugiej połowie ciąży, prawidłowy dobór leków, monitorowanie rozwoju płodu, zakończenie leczenia około 3 tygodnie przed planowanym rozwiązaniem. Najgroźniejszymi dla dzieci są późne powikłania kardiologiczne i wtórne nowotwory. Ciąże rozwiązywane są po 36.tygodniu, aby umożliwić lepszy rozwój dziecka. W większości przypadków nie należy wcześniej rozwiązywać ciąży, wskazania hematologiczne są tu ograniczone. Schemat porodu (naturalny czy cięcie cesarskie) jest w gestii położników. Po porodzie prowadzone jest u pacjentki standardowe leczenie hematoonkologiczne a problem karmienia piersią to indywidualne rozwiązania. Stan zdrowia noworodka zależy od agresywności nowotworu u matki, zastosowanej terapii, powikłań (niedożywienie, infekcje, niedokrwistość, małopłytkowość) oraz wymaga nadzoru neonatologów. Koniecznie należy zbadać łożysko oraz krew pępowinową. Informacje i pomoc: http://bip.ihit.waw.pl/poradnia-hematologiczna-dla-kobiet-w-ciazy-162.html www.sowieoczy.pl https://ab-cip.org/
Lek. Elżbieta Wojciechowska-Lampka, Specjalista onkolog, asystent w Narodowym Instytucie Onkologii Państwowym Instytucie Badawczym w Warszawie, członek INCIP
i Zarządu ABCIP International
Dr n. med. Izabella Kopeć, Hematolog, specjalista chorób wewnętrznych, Kierownik Poradni Hematologicznej dla Kobiet w Ciąży przy Instytucie Hematologii i Transfuzjologii w Warszawie, członek ABCIP
