Amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) 19 sierpnia 2026 r. warunkowo dopuściła Genglycos (pariglasgene brecaparvovec-opnr) – jednorazową terapię genową dla dorosłych i dzieci od 8. roku życia z chorobą von Gierkego, czyli glikogenozą typu Ia. To pierwsza zarejestrowana terapia w tym schorzeniu. Nie zastępuje ona jednak leczenia dietetycznego: ma zmniejszyć ilość przyjmowanej skrobi kukurydzianej.
Czym jest choroba von Gierkego (glikogenoza typu Ia)?
Choroba von Gierkego to rzadka, wrodzona choroba metaboliczna z grupy chorób spichrzeniowych glikogenu (GSD). Szacuje się, że dotyczy około 1 osoby na 100 000, a postać Ia stanowi zdecydowaną większość przypadków glikogenozy typu I.
Powoduje ją mutacja genetyczna, przez którą brakuje enzymu glukozo-6-fosfatazy (G6PC). Enzym ten uwalnia wolną glukozę z wątroby i nerek do krwiobiegu i dzięki temu utrzymuje stabilny poziom cukru na czczo i między posiłkami. Gdy go brakuje, organizm nie potrafi wykorzystać zmagazynowanego glikogenu. Poziom cukru we krwi spada więc niebezpiecznie nisko, gdy tylko chory zbyt długo nie je.
Objawy i przebieg
Pierwsze objawy pojawiają się zwykle u niemowląt około 3.-4. miesiąca życia, gdy dziecko zaczyna spać dłużej i jeść rzadziej. Należą do nich:
- hipoglikemia, czyli niebezpiecznie niski poziom cukru we krwi,
- powiększenie wątroby (hepatomegalia), stąd typowy, wypukły brzuszek,
- kwasica mleczanowa i podwyższone stężenie triglicerydów,
- niskorosłość i opóźnione dojrzewanie, a z czasem także osteoporoza,
- bardzo niska tolerancja głodu.
Nieleczona choroba prowadzi do uszkodzenia nerek i wątroby. FDA przypomina, że pacjentom grożą potencjalnie zagrażające życiu powikłania.
Na czym polega leczenie dzisiaj?
Podstawą jest rygorystyczne, całodobowe leczenie dietetyczne: częste posiłki (mniej więcej co 3 godziny), unikanie cukrów prostych (fruktozy, laktozy i sacharozy) oraz regularne przyjmowanie surowej skrobi kukurydzianej, która powoli uwalnia glukozę w jelitach. Skrobię trzeba podawać także w nocy. Liczbę tych dawek ma właśnie zmniejszyć nowa terapia.
Jak działa Genglycos?
Genglycos to jednorazowa terapia genowa oparta na wektorze AAV8. Dostarcza on do wątroby sprawną kopię genu G6PC, aby organizm mógł odtworzyć brakujący enzym, samodzielnie uwalniać zmagazynowaną glukozę i utrzymać stabilny poziom cukru w okresach bez jedzenia.
Terapia celuje więc w przyczynę choroby, a nie tylko w jej objawy. Zarejestrowano ją jednak w wąskim wskazaniu: jako uzupełnienie leczenia żywieniowego, aby zmniejszyć dobowe spożycie skrobi kukurydzianej.
Co wykazało badanie kliniczne?
Skuteczność oceniono w randomizowanym badaniu z podwójnie ślepą próbą i placebo. Pacjentów obserwowano przez 48 tygodni po podaniu terapii.
- Główny punkt końcowy: pacjenci leczeni Genglycos zmniejszyli dobowe spożycie skrobi kukurydzianej średnio o 31% w porównaniu z placebo. Różnica była istotna statystycznie.
- Drugorzędowy punkt końcowy: w grupie leczonej ubyła średnio jedna dawka skrobi na dobę względem placebo.
Jest jednak zastrzeżenie. U pacjentów otrzymujących Genglycos odsetek pomiarów glukozy w zakresie hipoglikemii (poniżej 70 mg/dl) wzrósł liczbowo średnio o 3% w porównaniu z placebo. Terapia pozwoliła więc ograniczyć skrobię, ale nie poprawiła kontroli glikemii mierzonej w ten sposób.
Bezpieczeństwo i działania niepożądane
W dwóch badaniach klinicznych do ciężkich działań niepożądanych należały:
- anafilaksja, czyli ciężka reakcja alergiczna,
- niewydolność nadnerczy,
- podwyższone stężenie mleczanów,
- hipoglikemia.
Najczęstsze działania niepożądane to podwyższenie aktywności aminotransferaz (enzymów wątrobowych), nudności, ból głowy, zaparcia i hiperglikemia. Częściej występowała też hipertriglicerydemia: u 29% leczonych wobec 8% w grupie placebo.
Charakterystyka produktu ostrzega przed ryzykiem anafilaksji, toksyczności wątrobowej, niewydolności nadnerczy oraz rozwoju nowotworów. Terapii nie należy stosować w ciąży.
Co oznacza „przyspieszone dopuszczenie”?
Ta ścieżka pozwala FDA zarejestrować lek na poważną lub zagrażającą życiu chorobę na podstawie zastępczego punktu końcowego, czyli parametru, który z uzasadnionym prawdopodobieństwem przewiduje korzyść kliniczną.
Tutaj punktem zastępczym jest zmniejszenie spożycia skrobi kukurydzianej. Długofalowej korzyści klinicznej nie potwierdzono, więc producent musi przeprowadzić dodatkowe badania.
Preparat otrzymał w USA status RMAT (zaawansowana terapia medycyny regeneracyjnej), Fast Track oraz voucher priorytetowego przeglądu dla rzadkich chorób pediatrycznych. Podmiotem odpowiedzialnym jest firma Ultragenyx Pharmaceutical.
Co to oznacza dla pacjentów w Polsce?
To rejestracja amerykańskiej FDA, obowiązująca na razie w Stanach Zjednoczonych. Żeby terapia trafiła do Polski, musiałaby przejść ocenę Europejskiej Agencji Leków (EMA), a potem czekają ją krajowe decyzje refundacyjne (Ministerstwo Zdrowia, AOTMiT).
Polscy pacjenci z glikogenozą typu I pozostają więc przy leczeniu dietetycznym, prowadzonym przez ośrodki chorób metabolicznych. Preparat Glycosade, czyli skrobię kukurydzianą o przedłużonym uwalnianiu stosowaną powyżej 2. roku życia, sprowadza się do Polski w trybie importu docelowego. W 2023 r. wydano kilkadziesiąt zgód na jego refundację, co pokazuje, jak nieliczna jest to grupa pacjentów.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czym jest choroba von Gierkego? To glikogenoza typu I, rzadka wrodzona choroba metaboliczna spowodowana niedoborem enzymu glukozo-6-fosfatazy. Organizm nie potrafi uwalniać glukozy z zapasów glikogenu, przez co poziom cukru we krwi spada niebezpiecznie nisko podczas głodzenia.
Jakie są objawy glikogenozy typu Ia? Najczęściej hipoglikemia, powiększenie wątroby, kwasica mleczanowa, podwyższone triglicerydy, niskorosłość, opóźnione dojrzewanie i bardzo niska tolerancja głodu. Pierwsze objawy pojawiają się zwykle u niemowląt około 3.-4. miesiąca życia.
Czy istnieje lek na chorobę von Gierkego? FDA zatwierdziła w USA pierwszą terapię genową (Genglycos) dla pacjentów od 8. roku życia. Nie jest to wyleczenie: terapia uzupełnia leczenie dietetyczne i ma zmniejszyć ilość przyjmowanej skrobi kukurydzianej.
Jak działa terapia genowa Genglycos? Za pomocą wektora AAV8 dostarcza do wątroby sprawną kopię genu G6PC, aby organizm mógł wytwarzać brakujący enzym i samodzielnie uwalniać glukozę na czczo. Podaje się ją jednorazowo.
Czy Genglycos jest dostępny w Polsce? Nie. Terapię dopuściła FDA w USA. Dostępność w Polsce wymagałaby rejestracji w EMA oraz krajowych decyzji refundacyjnych.
Na czym polega leczenie glikogenozy typu I? Na rygorystycznym leczeniu żywieniowym: częstych posiłkach (ok. co 3 godziny), unikaniu fruktozy, laktozy i sacharozy oraz regularnym przyjmowaniu surowej skrobi kukurydzianej, także w nocy.
