Za 80% zachorowań na nowotwory odpowiada styl życia oraz zewnętrzne czynniki środowiskowe. Zmiana naszych codziennych zachowań może pozwolić na zahamowanie przyrostu liczby zachorowań na nowotwory.
Każdy z nas powinien zdawać sobie sprawę, że nasze zdrowie jest przede wszystkim w naszych rękach – a rolą lekarzy, w tym specjalistów chirurgii onkologicznej – jest leczyć tych, którym nie udało się uniknąć zachorowania. Na szczęście kluczowa specjalizacja z chirurgii onkologicznej jest trwale wpisana w powstającą Narodową Strategię Onkologiczną, podobnie jak zasady prewencji.
Zderzenie rosnącej liczby zachorowań na nowotwory z problemem starzejącego się społeczeństwa i brakiem kadr medycznych stało się przyczynkiem do jeszcze silniejszej koncentracji wysiłków na promocji zachowań korzystnych dla zdrowia. Taką inicjatywą jest kampania „Ty decydujesz, czy zachorujesz!” Polskiego Towarzystwa Chirurgii Onkologicznej i Polskiego Towarzystwa Onkologicznego oraz organizacji pacjentów onkologicznych. Jej celem jest uświadomienie Polakom jak wiele nowotworów powiązanych jest z naszymi codziennymi zachowaniami, które mają negatywne konsekwencje zdrowotne dla każdego z nas.
Profilaktyka
Wiemy, że wielu nowotworom można byłoby zapobiec, prowadząc styl życia wspierający zdrowe i zrównoważone funkcjonowanie organizmu. Według WHO zaledwie 5-10% nowotworów ma podłoże genetyczne, a ponad 80% zachorowań na nowotwory złośliwe to wynik skojarzonego działania czynników zewnętrznych, w tym niezdrowego stylu życia i złych nawyków. Istnieje świadomość społeczna, iż głównym czynnikiem wywołującym raka płuca jest palenie tytoniu. Nie jest jednak powszechną wiedzą fakt, w jak ogromnym stopniu palenie wpływa na zwiększenie ryzyka zachorowania na nowotwory złośliwe nerek czy żołądka. Nałóg palenia współdecyduje o wystąpieniu 30% ogólnej liczby wszystkich nowotworów (a nie tylko raka płuca!).
Kolejnym czynnikiem, który ma bardzo negatywny wpływ na zdrowie jest otyłość oraz zła dieta połączona z brakiem ruchu. Te czynniki, podobnie jak palenie tytoniu, również w 30% wpływają na ryzyko wystąpienia chorób nowotworowych – nie tylko raka jelita grubego, ale także raka piersi, raka jajnika oraz raka szyjki macicy i wielu innych.
Świadomość mnogości zagrożeń zdrowotnych jest ważna, gdyż może zachęcić kolejne osoby do racjonalizacji w doborze składników diety oraz podejmowania większej aktywności fizycznej. Zasada zdrowego żywienia jest bardzo prosta – należy spożywać więcej surowych warzyw jako przekąski i podstawowy element głównych posiłków oraz możliwe dużo poruszać się pieszo (tj. co najmniej 10 tysięcy kroków dziennie). Mówiąc o otyłości nie możemy pominąć faktu, że otyłość sama w sobie jest chorobą, którą trzeba leczyć. Jeśli dieta i ruch nie pomagają w redukcji masy ciała warto udać się do lekarza i rozpocząć odpowiednie leczenie. Lista chorób, które grożą osobie otyłej jest bardzo długa i obejmuje także raka. Spożywanie alkoholu to inny niebezpieczny czynnik zwiększający ryzyko występowania nowotworów. Nadmierne picie alkoholu powszechnie kojarzone z marskością wątroby, to jednak nie jedyne zagrożenie – alkohol sprzyja występowaniu między innymi nowotworów złośliwych jamy ustnej, raka krtani, przełyku czy żołądka oraz trzustki.
Zidentyfikowanym czynnikiem ryzyka wpływającym na rozwój nowotworów skóry i szczególnie agresywnych czerniaków jest promieniowaniem UV – zarówno słoneczne, jak i sztuczne wykorzystywane w solariach. Rezygnacja z solarium oraz regularne stosowanie mocnych filtrów chroniących skórę, szczególnie u osób o jasnej karnacji, znacząco redukuje ryzyko zachorowania na tę grupę chorób – a trzeba pamiętać, że nowotwory skóry to najczęściej występujące nowotwory złośliwe u człowieka!
Edukacja
Świadomość społeczeństwa na temat modyfikowalnych (a więc często zależnych od nas samych!) czynników wpływających na ryzyko zachorowania na raka nadal jest zbyt niska. Dlatego szeroko prowadzone działania edukacyjne są tak ważne. Wszyscy musimy zrozumieć, że w ogromnej części to my decydujemy czy ryzykujemy i każdego dnia sięgamy po papierosa, czy kolejny kieliszek alkoholu. Wpływ stylu życia na ryzyko zachorowania jest niedoceniany. Aż 40% zachorowań na nowotwory złośliwe można uniknąć. Zmiana stylu życia nie gwarantuje całkowitej ochrony przed jakąkolwiek chorobą, ale należy pamiętać, że zawsze warto podjąć działania, które mogą mieć pozytywny wpływ na nasze zdrowie. Mogą one nam w konsekwencji uratować życie. Jeśli jednak dojdzie do zachorowania na nowotwór złośliwy, to należy pamiętać, że bezpieczeństwo pacjenta oraz sukces terapeutyczny zależy obecnie od usystematyzowania i pogłębienia współpracy między wszystkimi specjalistami zaangażowanymi w proces terapeutyczny w ramach terapii interdyscyplinarnej, która jest osią nowoczesnej onkologii. W związku z tym kluczowa stała się umiejętność codziennej, rutynowej i bardzo ścisłej współpracy z przedstawicielami innych medycznych specjalności onkologicznych: chirurgami onkologicznymi, patologami, onkologami klinicznymi, radioterapeutami i wieloma innymi. Interdyscyplinarność chirurgii onkologicznej pozwala na maksymalizację efektów leczenia oraz organizację opieki onkologicznej tak, aby koncentrowała się na pacjentach. Tak działa Polskie Towarzystwo Chirurgii Onkologicznej – nauka ma wspierać rozwój wiedzy i przyczyniać się do poprawy zdrowia mieszkańców Polski.
