Radioterapia onkologiczna to, obok chirurgii i chemioterapii, jeden z trzech fundamentów współczesnej onkologii. Szacuje się, że nawet 60-70% pacjentów z chorobą nowotworową wymaga naświetlań na pewnym etapie leczenia. Dzięki ogromnemu postępowi technologicznemu, dzisiejsza radioterapia jest metodą niezwykle precyzyjną, skuteczną i bezpieczniejszą niż kiedykolwiek wcześniej. Poniżej znajdziesz kluczowe informacje o tym, jak działają promienie na nowotwór i jak przygotować się do leczenia.
Czym jest radioterapia i jak niszczy raka?
Radioterapia to metoda leczenia miejscowego, wykorzystująca promieniowanie jonizujące. Jej celem jest uszkodzenie materiału genetycznego (DNA) komórek nowotworowych, co prowadzi do zachamowania ich podziałów i ostatecznie do śmierci.
Ważne jest zrozumienie różnicy: w przeciwieństwie do chemioterapii, która działa na cały organizm (systemowo), radioterapia działa tylko w ściśle określonym obszarze, w który wycelowana jest wiązka promieniowania. Pozwala to na ochronę zdrowych narządów sąsiadujących z guzem.
Rodzaje radioterapii – nie tylko „naświetlania”
W zależności od źródła promieniowania i celu leczenia, wyróżniamy kilka typów terapii:
- Teleradioterapia: Najpopularniejsza forma, czyli tzw. „naświetlania z zewnątrz”. Źródło promieniowania znajduje się w pewnej odległości od pacjenta (w urządzeniu zwanym przyspieszaczem liniowym).
- Brachyterapia: Metoda kontaktowa, polegająca na umieszczeniu źródła promieniowania (izotopu) bezpośrednio w guzie lub w jego bliskim sąsiedztwie (np. w jamie macicy, w prostacie).
- Radioterapia radykalna: Jej celem jest całkowite wyleczenie pacjenta (zniszczenie guza).
- Radioterapia paliatywna: Stosowana w zaawansowanym stadium choroby (np. przy przerzutach do kości), aby zmniejszyć ból i poprawić jakość życia pacjenta.
Jak wygląda proces leczenia? Krok po kroku
Wielu pacjentów obawia się, że radioterapia boli. To mit – samo naświetlanie jest całkowicie bezbolesne i niewidoczne, przypomina nieco wykonywanie zdjęcia rentgenowskiego, tyle że trwa dłużej.
Proces leczenia składa się z kilku etapów:
- Planowanie (Symulacja): To kluczowy moment. Wykonuje się Tomografię Komputerową w pozycji terapeutycznej. Często wykonuje się wtedy na skórze pacjenta malutkie kropki (tatuaże) lub przygotowuje specjalną maskę termoplastyczną (w przypadku naświetlania głowy i szyi), która unieruchamia pacjenta podczas sesji.
- Fizycy medyczni w akcji: Pacjent wraca do domu, a zespół fizyków i lekarzy projektuje precyzyjny plan wiązek, by trafić w guza z dokładnością do milimetrów.
- Naświetlania (Frakcje): Leczenie odbywa się zazwyczaj codziennie od poniedziałku do piątku, przez okres od kilku dni do kilku tygodni. Sama sesja w gabinecie trwa kilkanaście minut, ale czas aktywnego naświetlania to zaledwie chwila.
Skutki uboczne radioterapii
Ponieważ promieniowanie działa miejscowo, skutki uboczne zazwyczaj ograniczają się do naświetlanej okolicy. Dzielimy je na wczesne (pojawiające się w trakcie leczenia) i późne.
Najczęstsze objawy niepożądane to:
- Odczyn skórny: Zaczerwienienie, suchość, łuszczenie się skóry w miejscu naświetlania (przypomina oparzenie słoneczne).
- Zmęczenie i osłabienie: Bardzo częsty objaw ogólny.
- Problemy z przełykaniem lub suchość w ustach: Jeśli naświetlana jest okolica głowy i szyi.
- Biegunki lub dolegliwości pęcherzowe: Przy naświetlaniu obszaru miednicy i jamy brzusznej.
Pamiętaj: Większość ostrych skutków ubocznych ustępuje w ciągu kilku tygodni po zakończeniu terapii.
Radiochemioterapia – leczenie skojarzone
Często lekarze decydują się na jednoczesne podawanie chemioterapii i stosowanie radioterapii. Taka procedura nazywa się radiochemioterapią. Chemioterapia w tym przypadku działa jako „uczulacz” na promieniowanie – sprawia, że komórki nowotworowe są bardziej wrażliwe na naświetlanie, co zwiększa skuteczność leczenia, choć może nasilać działania niepożądane.
Baza wiedzy o radioterapii – artykuły ekspertów
Przygotowanie do radioterapii i dbanie o siebie w trakcie leczenia to klucz do łagodnego przejścia przez terapię. Poniżej znajdziesz artykuły przygotowane przez onkologów i radioterapeutów.
