Nowotwory układu pokarmowego stanowią jedną z najliczniejszych grup chorób onkologicznych w Polsce. Obejmują one nie tylko nowotwory zlokalizowane w przewodzie pokarmowym (takie jak rak jelita grubego czy żołądka), ale również w narządach trawiennych: trzustce, wątrobie oraz drogach żółciowych. Choć statystyki zachorowań są wysokie, wczesna diagnostyka – w tym badania endoskopowe – daje realną szansę na całkowite wyleczenie.
Czym są nowotwory układu pokarmowego?
Do tej grupy zaliczamy nowotwory złośliwe rozwijające się w obrębie narządów odpowiedzialnych za trawienie i wchłanianie pokarmu. Ze względu na budowę anatomiczną, dzielimy je na dwie główne podgrupy:
- Nowotwory cewy pokarmowej (przewodu pokarmowego):
- Rak przełyku,
- Rak żołądka,
- Rak jelita cienkiego (rzadki),
- Rak jelita grubego (okrężnicy i odbytnicy) – jeden z najczęstszych nowotworów w cywilizacji zachodniej,
- Rak odbytu.
- Nowotwory gruczołów trawiennych:
- Rak trzustki,
- Rak wątroby (w tym rak wątrobowokomórkowy),
- Rak pęcherzyka żółciowego i dróg żółciowych.
Większość z nich to gruczolakoraki, czyli nowotwory wywodzące się z tkanki nabłonkowej wyścielającej te narządy.
Wspólne objawy alarmowe – kiedy udać się do lekarza?
Nowotwory układu pokarmowego w początkowym stadium mogą rozwijać się bezobjawowo lub dawać symptomy mylone z niestrawnością czy wrzodami. Kluczowa jest tzw. czujność onkologiczna.
Do uniwersalnych objawów, które wymagają pilnej diagnostyki (zwłaszcza u osób po 45. roku życia), należą:
- Niezamierzona utrata masy ciała – chudnięcie bez stosowania diety.
- Bóle brzucha – przewlekłe, tępe lub nawracające.
- Zmiana rytmu wypróżnień – nagłe pojawienie się zaparć, biegunek lub naprzemienne występowanie obu.
- Krew w stolcu – może być widoczna gołym okiem lub ukryta (stolec smolisty/czarny).
- Trudności w połykaniu (dysfagia) – uczucie „stawania” kęsa w gardle lub za mostkiem.
- Żółtaczka – zażółcenie skóry i białkówek oczu (charakterystyczne dla raka trzustki, wątroby i dróg żółciowych).
- Niedokrwistość (anemia) – często wynikająca z przewlekłego, utajonego krwawienia z guza.
Pamiętaj: Wystąpienie krwi w kale nigdy nie powinno być bagatelizowane i przypisywane „hemoroidom” bez dokładnego badania lekarskiego.
Czynniki ryzyka i profilaktyka
Etiologia nowotworów układu pokarmowego jest silnie związana ze stylem życia i dietą, choć czynniki genetyczne również odgrywają rolę.
- Dieta: Nadmierne spożycie czerwonego i przetworzonego mięsa, tłuszczów zwierzęcych, a mała podaż błonnika (warzyw, owoców) drastycznie zwiększa ryzyko raka jelita grubego i żołądka.
- Używki: Palenie tytoniu i nadużywanie alkoholu to główne przyczyny raka przełyku, trzustki i wątroby.
- Otyłość i brak ruchu: Sprzyjają przewlekłym stanom zapalnym.
- Infekcje: Bakteria Helicobacter pylori jest uznanym kancerogenem w raku żołądka, a wirusy zapalenia wątroby (WZW B i C) – w raku wątroby.
- Genetyka: Zespoły takie jak Zespół Lyncha czy polipowatość rodzinna (FAP) zwiększają predyspozycje do zachorowania.
Diagnostyka: Endoskopia ratuje życie
W onkologii gastroenterologicznej dysponujemy doskonałymi metodami, które pozwalają nie tylko wykryć raka, ale i usunąć zmiany przedrakowe (polipy).
- Kolonoskopia: Złoty standard w badaniu jelita grubego. Pozwala obejrzeć jelito od środka i bezboleśnie usunąć polipy, zanim zmienią się w raka.
- Gastroskopia: Umożliwia ocenę przełyku, żołądka i dwunastnicy oraz pobranie wycinków do badania histopatologicznego.
- USG jamy brzusznej: Podstawowe badanie przesiewowe, przydatne w ocenie wątroby, pęcherzyka żółciowego i trzustki.
- Tomografia komputerowa (TK) i Rezonans (MRI): Służą do dokładnej oceny zaawansowania choroby i planowania operacji.
- Markery nowotworowe: Badania z krwi (np. CEA, CA 19-9, AFP) pełnią rolę pomocniczą, głównie w monitorowaniu leczenia.
Jak leczy się nowotwory układu pokarmowego?
Strategia leczenia zależy od lokalizacji i stopnia zaawansowania guza. Decyzje podejmowane są przez zespoły wielodyscyplinarne.
- Chirurgia: Jest podstawą leczenia radykalnego. Celem jest całkowite wycięcie guza wraz z marginesem i okolicznymi węzłami chłonnymi. Współczesna chirurgia onkologiczna coraz częściej wykorzystuje techniki małoinwazyjne (laparoskopia, robotyka).
- Chemioterapia: Stosowana przed operacją (neoadjuwantowa) w celu zmniejszenia guza (np. w raku żołądka, odbytnicy) lub po niej, by zniszczyć mikroprzerzuty.
- Radioterapia: Kluczowa w leczeniu raka odbytnicy i przełyku, rzadziej stosowana w innych nowotworach brzusznych.
- Leczenie celowane: Nowoczesne leki blokujące konkretne szlaki molekularne są coraz częściej dostępne m.in. w leczeniu raka jelita grubego i wątroby (GIST, rak wątrobowokomórkowy).
Baza wiedzy o nowotworach układu pokarmowego – artykuły ekspertów
Poniżej znajdziesz szczegółowe opracowania dotyczące poszczególnych nowotworów, przygotowane przez lekarzy specjalistów współpracujących z Eksperciozdrowiu.pl. Wybierz interesujący Cię temat, aby dowiedzieć się więcej o nowotworach układu pokarmowego.
