Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) opublikowała zaktualizowaną listę patogenów o priorytecie bakteryjnym (BPPL) na rok 2024, zawierającą 15 rodzin bakterii opornych na antybiotyki. Lista zawiera wytyczne dotyczące opracowywania nowych i niezbędnych metod leczenia mających na celu powstrzymanie rozprzestrzeniania się oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe (AMR).
Oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe występuje, gdy bakterie, wirusy, grzyby i pasożyty nie reagują już na leki, co powoduje, że ludzie są bardziej chorzy i zwiększają ryzyko rozprzestrzeniania się chorób i zgonów. Oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe wynika w dużej mierze z niewłaściwego i nadmiernego stosowania środków przeciwdrobnoustrojowych. Zaktualizowana wersja BPPL uwzględnia nowe dowody i spostrzeżenia ekspertów, aby kierować badaniami i rozwojem (R&D) nad nowymi antybiotykami oraz promować międzynarodową koordynację w celu wspierania innowacji.
„Dzięki mapowaniu globalnego obciążenia bakteriami lekoopornymi i ocenie ich wpływu na zdrowie publiczne, lista ta jest kluczem do ukierunkowania inwestycji oraz stawienia czoła kryzysowi w dostarczaniu antybiotyków i dostępie do nich” – powiedziała dr Yukiko Nakatani, zastępca dyrektora generalnego WHO ds. oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe „Od czasu opublikowania pierwszej listy priorytetowych patogenów bakteryjnych w 2017 r. wzrosło zagrożenie opornością na środki przeciwdrobnoustrojowe, co osłabia skuteczność wielu antybiotyków i zagraża wielu zdobyczom współczesnej medycyny”.
Patogeny o krytycznym priorytecie, takie jak bakterie Gram-ujemne oporne na antybiotyki ostatniej szansy i Mycobacterium tuberculosis oporne na antybiotyk ryfampicynę, stanowią główne globalne zagrożenie ze względu na ich duże obciążenie oraz zdolność do przeciwstawiania się leczeniu i rozprzestrzeniania oporności na inne bakterie. Bakterie Gram-ujemne mają wbudowaną zdolność znajdowania nowych sposobów przeciwstawiania się leczeniu i mogą przekazywać materiał genetyczny, dzięki któremu inne bakterie również stają się oporne na leki.
Patogeny o wysokim priorytecie, takie jak Salmonella i Shigella, wraz z Pseudomonas aeruginosa i Staphylococcus aureus, które stanowią poważne wyzwania w placówkach opieki zdrowotnej, stanowią szczególnie duże obciążenie w krajach o niskich i średnich dochodach.
Inne patogeny o wysokim priorytecie, takie jak oporne na antybiotyki Neisseria gonorrhoeae i Enterococcus faecium, stwarzają wyjątkowe wyzwania dla zdrowia publicznego, w tym uporczywe infekcje i oporność na wiele antybiotyków, co wymaga ukierunkowanych badań i interwencji w zakresie zdrowia publicznego.
Do patogenów o średnim priorytecie należą Streptococci grupy A i B (oba nowe na liście na rok 2024), Streptococcus pneumoniae i Haemophilus influenzae, które stanowią duże obciążenie chorobowe. Patogeny te wymagają większej uwagi, zwłaszcza w populacjach wrażliwych, w tym populacjach pediatrycznych i starszych, zwłaszcza w środowiskach o ograniczonych zasobach.
„Oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe zagraża naszej zdolności do skutecznego leczenia zakażeń o dużym obciążeniu, takich jak gruźlica, prowadząc do poważnych chorób i zwiększonej śmiertelności” – powiedział dr Jérôme Salomon, zastępca dyrektora generalnego WHO ds. powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego oraz chorób zakaźnych i niezakaźnych.
W BPPL 2024 podkreślono również potrzebę kompleksowego podejścia w zakresie zdrowia publicznego do zwalczania oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe, w tym powszechnego dostępu do wysokiej jakości i niedrogich środków zapobiegania, diagnozowania i odpowiedniego leczenia zakażeń, jak określono w podejściu WHO skoncentrowanym na ludziach do przeciwdziałania oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe i podstawowym pakiecie Interwencje AMR. Ma to kluczowe znaczenie dla łagodzenia wpływu oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe na zdrowie publiczne i gospodarkę.
Zmiany pomiędzy listami 2017 i 2024
Z BPPL 2024 usunięto pięć kombinacji patogen-antybiotyk, które uwzględniono w BPPL 2017, i dodano cztery nowe kombinacje. Fakt, że Enterobacterales oporne na cefalosporyny trzeciej generacji są wymienione jako odrębna pozycja w kategorii priorytetu krytycznego, podkreśla ich obciążenie i potrzebę ukierunkowanych interwencji, szczególnie w krajach o niskich i średnich dochodach.
Zmiana statusu zakażenia Pseudomonas aeruginosa (CRPA) opornego na karbapenemy w badaniu BPPL 2024 z krytycznego na wysoki odzwierciedla ostatnie doniesienia o spadku globalnej oporności. Pomimo tej transformacji inwestycje w badania i rozwój oraz inne strategie zapobiegania i kontroli CRPA pozostają ważne, biorąc pod uwagę znaczne obciążenie, jakie powoduje w niektórych regionach.
WHO BPPL 2024 obejmuje następujące bakterie:
Priorytet krytyczny:
- Acinetobacter baumannii, oporny na karbapenemy;
- Enterobacterales, oporne na cefalosporyny trzeciej generacji;
- Enterobacterales, oporne na karbapenemy;
- Mycobacterium tuberculosis oporne na ryfampicynę
Wysoki priorytet:
- Salmonella Typhi, odporna na fluorochinolony
- Shigella spp., oporna na fluorochinolony
- Enterococcus faecium, oporny na wankomycynę
- Pseudomonas aeruginosa, oporny na karbapenemy
- Salmonella nietyfoidalna, odporna na fluorochinolony
- Neisseria gonorrhoeae, oporna na cefalosporyny i/lub fluorochinolony trzeciej generacji
- Staphylococcus aureus, oporny na metycylinę
Średni priorytet:
- Paciorkowce grupy A, oporne na makrolidy
- Streptococcus pneumoniae, oporny na makrolidy
- Haemophilus influenzae, oporny na ampicylinę
- Paciorkowce grupy B, oporne na penicylinę
Zmiany wprowadzone od 2017 r. odzwierciedlają dynamiczny charakter oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe, wymagający dostosowanych interwencji. Opierając się na wartości BPPL jako narzędzia globalnego, dostosowanie listy do kontekstu krajowego i regionalnego może uwzględnić regionalne różnice w rozmieszczeniu patogenów i obciążeniu opornością na środki przeciwdrobnoustrojowe. Na przykład odporna na antybiotyki Mycoplasma genitalium, której nie ma na liście, stanowi coraz większy problem w niektórych częściach świata.
(WHO)
