Opieka nad każdą raną wymaga odpowiednich warunków i rozważnego, odpowiedzialnego stosowania środków leczniczych, szczególnie tych, które zawierają antybiotyki – z uwagi na rosnącą liczbę bakterii lekoopornych. Antybiotykooporność bakterii, czyli ich odporność na bakteriobójcze lub bakteriostatyczne działanie antybiotyków, stanowi jedno z największych zagrożeń zdrowia publicznego XXI wieku. Szczególne zagrożenie stanowią bakterie wykazujące antybiotykooporność krzyżową – są one odporne na antybiotyki należące do jednej grupy tych leków. Istnieją też drobnoustroje wyjątkowo niebezpieczne, określane jako superbakterie – to mikroorganizmy wielolekooporne, które nie reagują na antybiotyki należące do różnych klas.
Leczenie ran – NIE dla antybiotyków miejscowych
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) oszacowała, że w 2050 r. z powodu infekcji opornych na leczenie może umierać więcej osób niż na choroby nowotworowe i wyszła z globalną inicjatywą – już czas na rozmowę o rozsądnym stosowaniu antybiotyków. Wśród przyczyn narastającej oporności bakterii na leki wskazuje się bowiem przede wszystkim na nieracjonalne, nadmierne i nieuzasadnione stosowanie antybiotyków.
Antybiotyki ratują życie, ale tylko wtedy, gdy są stosowane odpowiedzialnie. Reguła ta dotyczy również postępowania przy leczeniu ran. Eksperci z Polskiego Towarzystwa Leczenia Ran i Stowarzyszenia Naukowego Leczenia Ran nie rekomendują obecnie stosowania w leczeniu ran antybiotyków aplikowanych miejscowo w formie m.in. maści. Zamiast tego kładzie się nacisk na oczyszczanie rany i zaleca się stosowanie miejscowo środków bakteriobójczych i bakteriostatycznych, które również mogą mieć formę maści, ale zamiast antybiotyków będą zawierać m.in. składniki pochodzenia roślinnego o potwierdzonym badaniami naukowymi korzystnym wpływie na gojenie się rany. Dzięki temu bakterie są usuwane skutecznie i bez ryzyka powstania oporności na zastosowany preparat, a proces gojenia jest naturalnie wspomagany. Podanie antybiotyku działającego ogólnie jest wskazane jedynie w sytuacji, gdy stan zapalny rozprzestrzenia się poza ranę – ma to na celu ochronę organizmu przed sepsą a nie leczenie samej rany, gdyż do niej antybiotyk ogólny penetruje jedynie w niewielkim stopniu.
Wyzwaniem jest biofilm
O tym, jak rana będzie leczona, decyduje m.in. to, czy jest świeża, czy przewlekła. Duże wyzwanie terapeutyczne stanowią rany z biofilmem, przewlekłe, które nie goją się tygodniami bądź miesiącami. Wymagają złożonego postępowania, gdyż biofilm to znakomicie zorganizowana struktura uformowana z rozmaitych drobnoustrojów, połączonych wytworzoną przez nie organiczną substancją. Biofilm jest związany z podłożem, na którym się osadził i bardzo skutecznie chroni żyjące w nim bakterie przed działaniem leków. Stosowanie maści z antybiotykiem na ranę z biofilmem nie ma więc sensu, bo lek ten nie dotrze do drobnoustrojów, na które ma zadziałać. Jeśli zatem rana nie wykazuje znamion zapalenia, stosowanie miejscowe maści z antybiotykiem może tylko pogorszyć jej leczenie; a dodatkowo – ułatwić bakteriom nabywanie oporności na zastosowany lek.
Biofilm powoduje też, że bakterie patogenne nie dają odbicia w ogólnych parametrach zapalnych pacjenta. Jeżeli jednak przy ranie wystąpi stan zapalny, który rozprzestrzenia się na inne tkanki, wówczas lekarz może zdecydować o wdrożeniu antybiotykoterapii ogólnej, ale celowanej – lek dobiera się w oparciu o antybiogram pacjenta uzyskany w badaniu wymazu.
Naturalne wsparcie w gojeniu ran
Zmiana zaleceń w leczeniu ran spowodowała, że dąży się obecnie do odpowiedniego oczyszczania i opracowywania rany oraz stosuje do jej pielęgnacji środki bakteriobójcze i bakteriostatyczne, a następnie – preparaty proteolityczne. W ten sposób, bez wdrażania antybiotyków miejscowych, uzyskuje się tzw. punkt ziarninowania, czyli moment, w którym w czystej ranie rozpoczyna się odbudowa nowej tkanki – jest on kluczowy dla procesu gojenia się rany. Czasem, aby przyspieszyć oczyszczanie rany, stosuje się miejscowo larwy.
Uzyskanie rany przygotowanej na proces gojenia nie zawsze jest łatwe, ale na rynku istnieją nowoczesne, bezpieczne do zastosowania środki, w tym specjalistyczne opatrunki, maści bez antybiotyków, z żywicą świerku czy preparaty ze srebrem, z których część jest rekomendowana do stosowania z uwagi na ich udowodnione naukowo działanie antyseptyczne i wspomagające proces gojenia.
