Amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) wydała przełomową decyzję, zatwierdzając lek Kresladi (marnetegragene autotemcel). Jest to pierwsza w historii medycyny terapia genowa przeznaczona do leczenia dzieci z ciężką postacią niedoboru adhezji leukocytów typu 1 (LAD-I). Nowa metoda daje ogromną nadzieję pacjentom pediatrycznym, dla których do tej pory jedynym ratunkiem był trudny do znalezienia, idealnie zgodny dawca szpiku.
Decyzja FDA, wydana w trybie przyspieszonym, stanowi kamień milowy w leczeniu ultrarzadkich chorób układu odpornościowego u najmłodszych, kierując medycynę bezpośrednio na walkę z przyczyną, a nie tylko objawami choroby.
Czym jest ciężki niedobór adhezji leukocytów typu 1 (LAD-I)?
Niedobór adhezji leukocytów typu 1 (LAD-I) to niezwykle rzadka, uwarunkowana genetycznie i bezpośrednio zagrażająca życiu choroba układu immunologicznego. Jej przyczyną są obustronne mutacje w genie ITGB2.
U zdrowego człowieka gen ten odpowiada za produkcję specyficznych białek (szczególnie CD18 i CD11a) na powierzchni białych krwinek, czyli neutrofili. Białka te pełnią funkcję molekularnych „kotwic” – pozwalają krwinkom zatrzymać się w naczyniach krwionośnych i przeniknąć do tkanek, by tam zwalczyć rozwijającą się infekcję.
U dzieci z postacią ciężką LAD-I mechanizm ten całkowicie zawodzi. Białe krwinki nie potrafią dotrzeć do miejsca zakażenia. Skutkuje to lawiną dramatycznych problemów:
- Nawracającymi, niezwykle ciężkimi zakażeniami bakteryjnymi i grzybiczymi,
- Poważnymi problemami z gojeniem się ran (w tym charakterystycznym, opóźnionym odpadaniem pępowiny u noworodków),
- Brakiem tworzenia się ropy (która składa się ze zużytych białych krwinek) w miejscu infekcji,
- Niestety, bardzo wysokim ryzykiem wczesnej śmiertelności już w pierwszych latach życia.
Nowa nadzieja dla pacjentów bez dawcy szpiku
Do tej pory jedyną skuteczną metodą leczenia (dającą szansę na całkowite wyleczenie) było allogeniczne przeszczepienie krwiotwórczych komórek macierzystych. Niestety, procedura ta wiąże się z potężnym obciążeniem dla organizmu, a jej sukces zależy w pełni od znalezienia idealnie zgodnego genetycznie dawcy (najczęściej rodzeństwa), z czym wiążą się ogromne trudności.
Lek Kresladi został zatwierdzony specjalnie dla pacjentów pediatrycznych, którzy nie posiadają zgodnego dawcy rodzinnego, oferując im innowacyjne i często bezpieczniejsze podejście.
Jak działa terapia genowa Kresladi (marnetegragene autotemcel)?
Kresladi to jednorazowa, zindywidualizowana terapia komórkowo-genowa typu ex vivo (przeprowadzana poza organizmem). Jak wygląda ten fascynujący proces?
- Pobranie komórek: Lekarze pobierają od chorego dziecka jego własne krwiotwórcze komórki macierzyste.
- Naprawa w laboratorium: W specjalistycznym laboratorium, za pomocą wektora lentiwirusowego (wirusa pozbawionego cech zakaźnych, pełniącego rolę „kuriera”), do komórek wprowadzana jest prawidłowa, w pełni działająca kopia genu ITGB2.
- Infuzja ratująca życie: Po przygotowaniu pacjenta, „naprawione” komórki są podawane z powrotem do jego krwiobiegu w formie jednorazowej kroplówki dożylnej.
W efekcie układ odpornościowy dziecka „uczy się” produkować zdrowe białe krwinki z prawidłowymi białkami powierzchniowymi, co przywraca im utraconą zdolność do walki z patogenami.
Skuteczność poparta twardymi danymi
Podstawą decyzji amerykańskiej agencji były wyniki wieloośrodkowego, jednoramiennego badania klinicznego. Zespół badawczy skupił się na pomiarze wzrostu ekspresji białek CD18 i CD11a na powierzchni komórek.
Wyniki okazały się przełomowe:
- Odnotowano znaczny, klinicznie istotny wzrost poziomu naprawionych białek, który utrzymał się przez cały okres obserwacji (od 12 do 24 miesięcy po infuzji).
- Po terapii u pacjentów nie występowały już ciężkie, zagrażające życiu infekcje, całkowicie ustąpiły zapalne zmiany skórne, a zdolność organizmu do gojenia ran została przywrócona do normy.
- Lek wykazał korzystny profil bezpieczeństwa. Nie odnotowano poważnych działań niepożądanych bezpośrednio związanych z samą modyfikacją genetyczną, chociaż terapia, ze względu na stopień skomplikowania, wymaga starannego monitorowania w ośrodku klinicznym (m.in. pod kątem enzymów wątrobowych).
Co ta decyzja oznacza dla pacjentów w Polsce i w Europie?
Producent terapii (Rocket Pharmaceuticals) otrzymał przyspieszoną akceptację FDA i będzie musiał przeprowadzić dodatkowe badania pomarketingowe w celu potwierdzenia długoterminowych korzyści.
Zatwierdzenie leku w USA to tradycyjnie pierwszy, najważniejszy krok w drodze po globalną rejestrację. Dla pacjentów z Europy oznacza to, że w najbliższym czasie powinny rozpocząć się procedury przed Europejską Agencją Leków (EMA). Zatwierdzenie Kresladi to piękny dowód na to, że nowoczesna medycyna potrafi z powodzeniem edytować błędy genetyczne, pozwalając dzieciom obciążonym śmiertelnymi chorobami na normalne życie, naukę i zabawę.
Źródło: FDA
