Szpiczak plazmocytowy to podstępny nowotwór układu krwiotwórczego, który często przez długi czas maskuje się pod postacią bólów kręgosłupa lub zwyrodnień stawów. Dotyka głównie osoby starsze, niszcząc ich układ kostny oraz upośledzając pracę nerek. Dzięki ogromnemu postępowi medycyny, szpiczak przestał być chorobą o złym rokowaniu – dziś coraz częściej traktujemy go jako chorobę przewlekłą, z którą pacjenci mogą żyć aktywnie przez wiele lat.
Czym jest szpiczak plazmocytowy?
Szpiczak (dawniej zwany szpiczakiem mnogim) wywodzi się z plazmocytów. Są to wyspecjalizowane krwinki białe, które w zdrowym organizmie produkują przeciwciała (immunoglobuliny) chroniące nas przed wirusami i bakteriami.
W przebiegu choroby dochodzi do nowotworowej przemiany jednego plazmocytu, który zaczyna się bezkontrolowanie namnażać w szpiku kostnym. Te „złe” plazmocyty produkują ogromne ilości jednego, wadliwego białka (tzw. białko monoklonalne lub białko M). Nagromadzenie tych komórek w kościach prowadzi do ich niszczenia, a obecność wadliwego białka we krwi uszkadza narządy wewnętrzne, przede wszystkim nerki.
Objawy szpiczaka – na co zwrócić uwagę?
Objawy szpiczaka są bardzo charakterystyczne, choć często mylone z procesami starzenia. Lekarze posługują się akronimem CRAB, który ułatwia zapamiętanie kluczowych uszkodzeń narządowych:
- C (Calcium): Podwyższony poziom wapnia we krwi. Uwalniany z niszczonych kości wapń trafia do krwi, powodując zaparcia, częste oddawanie moczu, nudności i dezorientację.
- R (Renal): Niewydolność nerek. Wadliwe białko produkowane przez nowotwór „zatyka” filtry nerkowe. Często pierwszym sygnałem jest pieniący się mocz (białkomocz).
- A (Anemia): Niedokrwistość. Nowotwór w szpiku wypiera zdrowe krwinki czerwone, co prowadzi do silnego osłabienia, bladości i duszności.
- B (Bone): Choroba kości. Najbardziej typowy objaw. Pacjenci skarżą się na silne bóle kręgosłupa (często lędźwiowego), żeber lub bioder. Może dochodzić do tzw. złamań patologicznych (np. złamanie kręgu przy schylaniu się).
Przyczyny i czynniki ryzyka
Dokładna przyczyna powstania szpiczaka nie jest znana. Do czynników zwiększających prawdopodobieństwo zachorowania zalicza się:
- Wiek: Większość zachorowań przypada na 6. i 7. dekadę życia.
- Płeć: Mężczyźni chorują nieco częściej niż kobiety.
- Ekspozycja na toksyny: Praca w rolnictwie (pestycydy), kontakt z produktami naftowymi lub promieniowaniem.
- MGUS: Stan zwany gammapatią monoklonalną o nieokreślonym znaczeniu, który u części osób może po latach przekształcić się w szpiczaka.
Diagnostyka szpiczaka
Rozpoznanie opiera się na „triadzie” badań:
- Badania krwi i moczu: Wykonuje się elektroforezę białek oraz badanie tzw. wolnych lekkich łańcuchów, aby wykryć białko monoklonalne (M).
- Biopsja szpiku: Pobranie szpiku pozwala potwierdzić obecność nieprawidłowych plazmocytów (powyżej 10%).
- Badania obrazowe (RTG, Tomografia, Rezonans): Służą do wykrycia „dziur” w kościach, zwanych ogniskami osteolitycznymi.
Metody leczenia
Leczenie szpiczaka jest wielokierunkowe i ma na celu opanowanie nowotworu oraz ochronę kości i nerek.
- Leki immunomodulujące i inhibitory proteasomu: Nowoczesne leki, które uderzają bezpośrednio w mechanizm przeżycia komórek szpiczaka.
- Przeszczepienie szpiku (Autologiczne): Standard u pacjentów w dobrym stanie ogólnym. Pozwala na zastosowanie bardzo wysokich dawek chemioterapii, co „resetuje” szpik.
- Leczenie wspomagające kości: Podawanie bisfosfonianów, które wzmacniają strukturę kości i zapobiegają złamaniom.
- Radioterapia: Stosowana miejscowo, aby uśmierzyć ból w konkretnym, zagrożonym złamaniem miejscu.
Rokowania
Szpiczak jest obecnie uważany za chorobę nieuleczalną w sposób radykalny, ale doskonale poddającą się kontroli. Dzięki nowym generacjom leków, średni czas przeżycia pacjentów wydłużył się wielokrotnie, a jakość ich życia pozostaje na wysokim poziomie przez wiele lat.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania
Czy szpiczak to rak kości? Nie, to nowotwór krwi i szpiku, który niszczy kości od środka. Pierwotny rak kości to zupełnie inna jednostka chorobowa.
Czy ból pleców zawsze oznacza szpiczaka? Oczywiście, że nie – ból pleców to powszechna dolegliwość. Jeśli jednak ból nie ustępuje po lekach przeciwzapalnych, budzi Cię w nocy lub towarzyszy mu anemia, warto wykonać morfologię i badanie poziomu białka.
Czy dieta ma wpływ na leczenie szpiczaka? Dieta nie leczy szpiczaka, ale jest kluczowa dla wsparcia nerek (odpowiednie nawodnienie) oraz kości (wapń i witamina D3 pod kontrolą lekarza).
Eksperci o Szpiczaku plazmocytowym
Poniżej znajdziecie artykuły przygotowane przez ekspertów na temat szpiczaka plazmocytowego.
