Rokrocznie w Polsce choroba nowotworowa wykrywana jest u ponad 180 tys. osób. Dotyczy to głównie osób w wieku 65+.
Pandemia COVID-19 nie zmieniła trendów zachorowalności – każdego roku o kilka procent zwiększa się liczba nowych chorych. Zmieniły się – niestety na gorsze – statystyki dotyczące stopnia zaawansowania nowotworu w momencie jego wykrycia. Dlatego pandemia nie zwalnia nas z wykonywania systematycznych badań profilaktycznych – im wcześniej wykryta choroba, tym większe szanse na wyleczenie.
Na początku tego roku przeprowadziliśmy akcję informacyjną „Maseczka nie chroni przed rakiem”. Zainicjowaliśmy ją, ponieważ zauważyliśmy, że do onkologów zaczęło zgłaszać się mniej pacjentów. Obecnie w swoim ośrodku obserwuję nie falę, ale wzrost liczby pacjentów, głównie z rakiem płuca, w IV stopniu zaawansowania. Odsetek pacjentów w III i IV stopniu zaawansowania raka płuca i tak w Polsce jest bardzo wysoki, bo jeszcze przed pandemią stanowili oni 60 proc. chorych, a obecnie – ok. 80 proc.
Nowotwory to nie tylko geny – to nasz styl życia, często „pracujemy” na nie przez wiele lat. Nowotwory nazywane są chorobami cywilizacyjnymi, ponieważ aż ponad 80% z nich jest związanych ze stylem życia. Tylko ok. 5-10% ze wszystkich przypadków najczęściej występujących nowotworów złośliwych ma podłoże genetyczne. Bardzo często nasz nieprawidłowy styl życia, np. Nadwaga i otyłość, palenie tytoniu, spożywanie alkoholu, nadmierna ekspozycja skóry na promieniowanie UV, czy siedzący tryb życia i brak aktywności fizycznej oraz spożywanie wysoko przetworzonej, bogatej w tłuszcze i cukry diety, sprawia, że znajdujemy się w grupie ryzyka zachorowania na nowotwór. Dlatego ważne jest obserwowanie własnego ciała, niepojących objawów i po 50. roku życia wykonywanie regularnych badań profilaktycznych.
Na jakie badania powinniśmy się zgłosić, gdzie i w jakim wieku?
Za programy profilaktyczne odpowiada Ministerstwo Zdrowia. Obecnie w Polsce prowadzone są bezpłatne badania przesiewowe w kierunku:
- NOWOTWORÓW PŁUCA – program skierowany do osób w wieku 55-74 lat, które palą papierosy nałogowo (konsumpcja tytoniu większa lub równa 20 „paczkolatom”, palenie paczki dziennie od 20 lat, palenie 2 paczki dziennie przez 10 lat). Lista placówek biorących udział w programie dostępna na stronie www.pacjent.gov.pl
- NOWOTWORÓW PIERSI – w ramach profilaktyki raka piersi NFZ zaprasza wszystkie kobiety pomiędzy 50–69 rokiem życia na bezpłatne badania mammograficzne, zgłoszenia na bezpłatne badania mammograficzne: https://www.nfz.gov.pl/dla-pacjenta/mammobusy/
- NOWOTWORÓW SZYJKI MACICY – program skierowany do kobiet w wieku od 25 do 59 lat, które w ciągu ostatnich 3 lat nie miała wykonywanego przesiewowego badania cytologicznego. Badania cytologiczne realizuje każda poradnia położniczo-ginekologiczna, która ma podpisaną umowę z NFZ na świadczenia położnej POZ w Programie profilaktyki raka szyjki macicy;
- NOWOTWORÓW JELITA GRUBEGO – program skierowany do osób w wieku 50-65 lat lub do osób w wieku w wieku 40-49 lat, jeśli w najbliższej rodzinie były przypadki raka jelita grubego (rodzice, rodzeństwo, dzieci), lub w wieku 25-49 lat, jeśli wystepuje potwierdzenie obciążenie genetyczne zespołem Lyncha lub zespołem polipowatości rodzinnej gruczolakowatej (FAP). Wykaz ośrodków realizujących profilaktyczną kolonoskopię: http://pbp.org.pl/osrodki/
- NOWOTWORÓW SKÓRY – program skierowany do osób w wieku 50-64 lata lub osób 65+ lat wciąż aktywnych zawodowo lub w wieku 15-49 lat, u których lekarz stwierdził u niepokojące zmiany skórne. Lista placówek biorących udział w programie dostępna na stronie www.pacjent.gov.pl
- NOWOTWORÓW GŁOWY I SZYI – program skierowany jest do osób w wieku 40–65 lat znajdujących się w grupie ryzyka. Lista placówek biorących udział w programie dostępna na stronie www.pacjent.gov.pl
Ponadto, lekarzy rodzinny powinien po 40. r.ż. kierować mężczyzn na badanie diagnostyczne poziomu PSA. Szczegółowe informacje na temat ww. programów znajdują się na stronie www.pacjent.gov.pl
Lokalne organizacje pacjentów, które mogą pomóc
Bardzo często pacjenci nie wiedzą, gdzie zgłosić się na badania profilaktyczne lub jak dostać się do onkologa, jeśli lekarz POZ stwierdził podejrzenie choroby nowotworowej. W takim przypadku warto skorzystać z pomocy lokalnych organizacji pacjentów. To organizacje tworzone przez pacjentów, z myślą o pacjentach. Lokalne stowarzyszenia wiedzą, jak funkcjonuje opieka onkologiczna w danym województwie. Dlatego warto sięgać po pomoc właśnie u nich.
Lista regionalnych organizacji pacjentów znajduje się na stronie PTO pod adresem: https://pto.med.pl/organizacje-pacjentow
Profilaktyka onkologiczna będzie jednym z tematów sesji zaplanowanych podczas V Kongresu Onkologii Polskiej, który odbędzie się w dniach 20-23 października 2021 r. we Wrocławiu. Więcej informacji na: www.kongres.pto.med.pl
