Nowotwory skóry należą do najczęściej diagnozowanych chorób onkologicznych na świecie. Ich ogromną zaletą – w nieszczęściu, jakim jest choroba – jest widoczność. W przeciwieństwie do nowotworów narządów wewnętrznych, raka skóry można zauważyć gołym okiem na bardzo wczesnym etapie. Kluczem jest regularna obserwacja znamion i ochrona przed promieniowaniem UV. Poniżej znajdziesz kompendium wiedzy o tym, jak odróżnić niegroźny pieprzyk od zmiany złośliwej oraz jak wygląda nowoczesne leczenie.
Czym są nowotwory skóry? Podział i rodzaje
W onkologii dermatologicznej podstawowy podział wyróżnia dwie grupy nowotworów, które różnią się przebiegiem, rokowaniami i leczeniem.
1. Czerniak (Melanoma)
To nowotwór wywodzący się z melanocytów (komórek barwnikowych). Choć stanowi mniejszość zachorowań, odpowiada za największą liczbę zgonów z powodu nowotworów skóry. Jest agresywny i może szybko dawać przerzuty, dlatego wymaga natychmiastowej reakcji.
2. Nieczerniakowe raki skóry (NMSC)
Są znacznie częstsze niż czerniak, ale zazwyczaj mają lepsze rokowania.
- Rak podstawnokomórkowy (BCC): Najczęstszy nowotwór skóry (ok. 80% przypadków). Rośnie powoli, miejscowo niszczy tkanki, ale niezwykle rzadko daje przerzuty. Często wygląda jak perełkowaty guzek lub niegojąca się ranka.
- Rak kolczystokomórkowy (SCC): Bardziej agresywny od podstawnokomórkowego, może dawać przerzuty do węzłów chłonnych, rozwija się często na podłożu rogowacenia słonecznego.
Objawy raka skóry – reguła ABCDE i „brzydkie kaczątko”
Jak rozpoznać, czy zmiana na skórze jest groźna? W przypadku czerniaka stosuje się złotą zasadę onkologiczną – regułę ABCDE. Pozwala ona ocenić cechy znamienia, które powinny skłonić do pilnej wizyty u lekarza.
A (Asymmetry) – Asymetria: Zmiana zmieniła kształt, jedna połowa nie pasuje do drugiej.
B (Borders) – Brzegi: Nierówne, poszarpane, zatarte granice znamienia.
C (Color) – Kolor: Niejednolita barwa (różne odcienie brązu, czerni, szarości, a nawet czerwieni czy błękitu w jednym znamieniu).
D (Diameter) – Duży rozmiar: Zmiany powyżej 6 mm (wielkość gumki od ołówka) lub szybko rosnące.
E (Evolution) – Ewolucja: To najważniejsza cecha. Każda zmiana wyglądu znamienia w czasie – jego uniesienie się, krwawienie, swędzenie lub zmiana koloru – jest sygnałem alarmowym.
Warto również zwracać uwagę na objaw „brzydkiego kaczątka”. Jeśli masz na ciele wiele pieprzyków podobnych do siebie, a jeden wyraźnie odstaje wyglądem od reszty – to właśnie on wymaga kontroli.
Ważne: Nieczerniakowe raki skóry często nie przypominają pieprzyków. Mogą wyglądać jak różowa plamka, strupek, który odpada i wraca w tym samym miejscu, lub blizna, która pojawiła się bez urazu.
Czynniki ryzyka – kto jest najbardziej narażony?
Głównym winowajcą jest promieniowanie ultrafioletowe (UV) – zarówno to naturalne (słońce), jak i sztuczne (solarium). Skóra „pamięta” każde oparzenie słoneczne, zwłaszcza to z dzieciństwa.
Do grupy podwyższonego ryzyka należą osoby, które:
- Mają jasną karnację (fototyp I i II), rude lub blond włosy, niebieskie oczy.
- Posiadają dużą liczbę znamion barwnikowych (powyżej 50-100).
- Doznały w przeszłości oparzeń słonecznych z pęcherzami.
- Korzystały z solarium.
- Mają w rodzinie przypadki zachorowania na czerniaka (obciążenie genetyczne).
- Pracują fizycznie na otwartym powietrzu.
Diagnostyka: Dermatoskopia to podstawa
Wczesne wykrycie raka skóry daje niemal 100% szans na wyleczenie. Podstawą diagnostyki nie jest jednak badanie „na oko”, lecz użycie specjalistycznego sprzętu.
- Dermatoskopia: Bezbolesne badanie, w którym lekarz ogląda skórę w powiększeniu i odpowiednim oświetleniu. Pozwala to zobaczyć struktury niewidoczne gołym okiem.
- Wideodermatoskopia: Cyfrowa wersja badania, która pozwala stworzyć „mapę ciała” i porównywać znamiona na przestrzeni lat, wychwytując najdrobniejsze zmiany.
- Biopsja wycinająca: Jeśli lekarz uzna zmianę za podejrzaną, nie pobiera się z niej wycinka, lecz usuwa się ją w całości z marginesem zdrowej tkanki. Dopiero cały usunięty materiał trafia do badania histopatologicznego, które ostatecznie potwierdza diagnozę.
Leczenie nowotworów skóry
Wybór metody zależy od rodzaju nowotworu i stopnia jego zaawansowania (staging).
- Chirurgia: Proste wycięcie zmiany z marginesem tkanek jest podstawową i często jedyną potrzebną metodą leczenia, zwłaszcza we wczesnych stadiach.
- Chirurgia Mohsa: Precyzyjna technika stosowana głównie w rakach skóry twarzy, pozwalająca na maksymalne oszczędzenie zdrowej tkanki przy całkowitym usunięciu nowotworu.
- Biopsja węzła wartowniczego: Procedura stosowana w czerniaku, by sprawdzić, czy nowotwór nie dał przerzutów do układu chłonnego.
- Immunoterapia i leczenie celowane: Przełom w onkologii. Leki takie jak inhibitory BRAF/MEK czy inhibitory punktów kontrolnych (anty-PD1, anty-CTLA4) znacząco wydłużyły życie pacjentów z zaawansowanym czerniakiem, a wielu pozwoliły wyleczyć.
Eksperci o zdrowiu skóry – baza wiedzy onkologicznej
Poniżej znajdziesz artykuły przygotowane przez onkologów współpracujących z portalem Eksperciozdrowiu.pl. Dowiedz się więcej o profilaktyce, nowoczesnych terapiach i faktach na temat nowotworów skóry.
