Odpowiedź na to pytanie daje raport All.Can. Polska „Profilaktyczne programy onkologiczne w Polsce 2022–2024”, wskazujący na braki w systemie profilaktyki onkologicznej w naszym kraju i przedstawiający rekomendacje zmian. All.Can Polska – będąca częścią All.Can International – to inicjatywa zrzeszająca ponad 50 ekspertów: onkologów, hematologów, przedstawicieli pacjentów, specjalistów systemu ochrony zdrowia, przemysłu farmaceutycznego, parlamentarzystów, mediów działających na rzecz poprawy sytuacji chorych na nowotwory oraz edukacji i profilaktyki onkologicznej.
Raport „Profilaktyczne Programy Onkologiczne realizowane w Polsce w latach 2022–2024” analizuje obecny stan i zaleca objęcie 90% populacji badaniami przesiewowymi, zgodnie z rekomendacjami Rady UE z grudnia 2022 r. Autorami raportu są m.in. prof. Joanna Chorostowska-Wynimko, prof. Joanna Didkowska, dr Małgorzata Gałązka-Sobotka, mgr Aleksandra Rudnicka i prof. Marcin Czech.
Dane z raportu są porażające. Aż 2 na 3 osoby w Polsce nie wykonują regularnych badań profilaktycznych w kierunku nowotworów, 46% nie zna ich nazw, a 39% nie wie o bezpłatnym dostępie, 19% jest przekonanych, że profilaktyka nie uratuje im życia.* Badanie przeprowadzone w 2023 r. przez niemiecką firmę STADA wśród 15 krajów europejskich pokazało, że liczba osób nie uczestniczących w żadnym badaniu profilaktycznym najwyższa jest w Polsce i Serbii (62%). Niska zgłaszalność na te badania w naszym kraju wynika z braku świadomości i narzędzi informacyjnych, a także systemu zachęt nagradzających postawy prozdrowotne, m.in. wykonywania regularnie badań profilaktycznych. Autorzy Raportu rekomendują wprowadzenie Indywidualnego Planu Profilaktyki w ramach IKP, który przypominałby obywatelom o badaniach, a także wdrożenie aktywnego zapraszania na badania, czyli takiego, którego efektem jest wykonanie badania przez osobę zapraszaną. Kluczowe dla zwiększenia zgłaszalności na badania i jakości ich wykonywania jest stworzenie centralnej instytucji odpowiedzialnej za profilaktykę, bez której prowadzone działania są rozproszone i nieskuteczne. Potrzebne jest skoordynowane i kompleksowe podejście do profilaktyki: opracowanie metodologii, organizacji badań oraz systemu informacji i edukacji – szerokiej, zróżnicowanej w zależności od grupy docelowej. Brakuje też spójnej platformy oceny skuteczności przesiewów, ogólnopolskiego rejestru badań oraz monitoringu. Konieczne jest także wdrożenie nowych technologii: testów HPV-DNA czy FIT oraz niskodawkowej tomografii w badaniach przesiewowych raka płuca, co zwiększyłoby skuteczność programów.
Profilaktyka to najbardziej efektywna kosztowo interwencja zdrowotna, przynosząca korzyści zarówno dla jednostki, jak i dla społeczeństwa – 1 euro wydane na profilaktykę generuje zwrot w wysokości 14 euro. Jest to jednak inwestycja długoterminowa, dająca zwielokrotniony zwrot nakładów w perspektywie wielu lat. Np. w przypadku Polski zwrot z wprowadzenia szczepień przeciwko wirusowi HPV czy lekcji o zdrowiu zaowocuje dopiero w przyszłym pokoleniu. Potrzebne jest strategiczne nie taktyczne – obciążone bieżącym politycznym interesem – prowadzenie polityki państwa w zakresie profilaktyki, zwiększanie a nie cięcie środków na profilaktykę.
*Wyniki z raportu Stowarzyszenia SARCOMA „Dlaczego się nie badamy? Profilaktyka nowotworowa Polek i Polaków”, 2022
